Jeoloji

Gördüğünüz Tüm Dünya Haritaları Neden Hatalıdır?

Haritalar, ister A noktasından B noktasına seyahatlerimize rehberlik ediyor olun, isterse jeopolitik ve çevre hakkındaki büyük resim algılarımızı şekillendiriyor olsun, günlük yaşamımızda son derece önemli araçlardır. Ancak bir sorun var ki aslında kullandığımız tüm haritalar yanlıştır. Maalesef Google Haritalar da bu kuralın bir istisnası değildir. Bunun nedeni elbette haritaların iki boyutlu ancak dünyamızın üç boyutlu olmasıdır. Üç boyutlu herhangi bir şeyi de şeklini deforme etmeden iki boyuta indirgemek mümkün değildir. Harita projeksiyonu, 3 boyutlu yeryüzünün (küre ya da elipsoid) matematiksel transformasyon ile iki boyutlu düzlemde (harita düzlemi) temsil edilmesi işlemine denir. Şimdiye kadar farklı amaçlar için çok çeşitli harita projeksiyonları geliştirilmiştir. Her biri de farklı parametreler kullanır. Dünya haritalarında en çok kullanılan projeksiyonlardan biri, geçmişi 16. yüzyıla kadar uzanan Mercator projeksiyonudur.

Farklı Harita Projeksiyonları

Mercator Projeksiyonu

Bu projeksiyon, dünya üzerinde yaşayan bir çok kişinin görmeye alışık olduğu bir harita biçimidir. Bu gösterim biçimi 1569 yılında kartograf Gerardus Mercator tarafından gerçekleştirildiği için onun soyadı ile anılmaktadır. Dünyada en çok kullanılan harita Mercator haritasıdır. Aslında, Google Haritalar bile Mercator haritasını kullanır.

Haritada Grönland ve Afrika, gerçekte Afrika yaklaşık 14 kat daha büyük olmasına rağmen, neredeyse aynı büyüklükte.

Mercator projeksiyonuyla üretilen bir haritanın en belirgin özelliği enlem ve boylam çizgilerinin doğrusal olmasıdır. Bu yüzden kutup bölgeleri yayılmış, ekvatoral bölgelerse büzülmüş gibi görünür. Yani farklı kara parçalarının büyüklükleri orantısız bir görünüm sergiler. Yani Kutuplara yakın ülkeler gerçekte olduklarından çok daha büyük olarak tasvir edilir.

Mercator projeksiyonu ve gerçek büyüklükler

Bu da elbette kara parçalarının büyüklüklerini karşılaştırmak istediğimizde karşımıza bir sorun olarak çıkar. Örneğin Afrika ve Güney Amerika olduklarından çok küçük görünürken Grönland devasa görünür.

rusya
Haritada gözlemlenen Rusya

Görsel olarak konuşursak, Kanada ve Rusya Dünya yüzeyinin yaklaşık % 25’ini kaplıyor gibi görünür ancak gerçekte sadece % 5’i işgal ederler. Daha birçok ülkeyi karşılaştırmak için bu internet sitesini kullanabilirsiniz.

Rusya Afrika kıtasında olsaydı.

Gall-Peters Harita Projeksiyonu

Gall-Peters-Projeksiyonu

Soruna çözüm amaçlı farklı harita tasarımları yapıldı, ancak onların da başka sorunları vardı. Alternatif çalışmalardan birisi de Gall-Peters Projeksiyonu idi. Gall-Peters Projeksiyonu kullanılarak çizilmiş dünya haritalarında ülkelerin alanları gerçektekilerle neredeyse birebir örtüşür. Ancak bu yapıldığı zamanda da ülkelerin şekilleri bozulur. Aslında, kartograflar Mercator haritasının geçersiz, yanlış olduğunu ve dünya topraklarını temsil edecek bir harita olmadığını çoktan kabul etmişlerdi. 1940’lardan beri yeni bir projeksiyon kullanımı için çağrıda bulunuyorlardı. Sonunda ortaya Robinson harita projeksiyonu çıktı.

Hangi harita seçiminin daha doğru olduğunun ötesinde aslında bir dünya haritasına baktığında insanın aklına başka sorularda gelmektedir. Uzay sonsuzdur, yani evrende “Yukarı” veya “Aşağı” yoktur. O zaman kuzey neden kuzey olmak zorundadır? Örneğin Kuzey Amerika Japonya’ya Avrupa’dan daha yakın olmasına rağmen harita üzerinde bunu anlamamız mümkün değildir. Merkez boylam çizgisi olan Ana Meridyen neden Batı Avrupa’dan geçiyor? Dünyanın ekseni düşünüldüğünde yalnızca bir Ekvator olabilir, ancak İlk Meridyen herhangi bir yerden çizilebilecek tamamen gelişigüzel bir çizgidir. Sorular arttırılabilir cevapları da çeşitli elbette ancak aşağıda gördüğünüz gibi bir dünya haritası da elbette mümkün.

Kuzey İle güney yer değiştirseydi. Kaynak: https://www.scienceabc.com/

Robinson Eşit Dünya Projeksiyonu

Yine enlem ve boylam çizgileri eğrisel olan Robinson projeksiyonu görsel olarak Mercator’dan daha iyi sonuç verse de görece yüzölçümlerin gerçeğe uygunluğu konusunda yine de tam doğrulukta değildi. Sonunda araştırmacılar yakın zamanda bu işe el attı ve hem estetik özelliğe sahip hem de gerçekçi bir harita geliştirdi. Kara parçalarının yeryüzündeki görece büyüklüklerine sadık kalınarak yapılan bu harita, kıtaları görsel olarak dengeli bir şekilde gösteriyor. 1963’te Arthur H. Robinson tarafından tasarlanan Robinson projeksiyon haritasından ilham alan araştırmacılar, Eşit Dünya projeksiyonunu eski Robinson projeksiyonunun bir güncellemesi olarak kabul etmemiz gerektiğini düşünüyorlar. Eşitliğin sadece haritalarda kalmaması dileğimizle…

Kaynaklar ve İleri Okumalar:

Matematiksel

Bir Yorum

  1. Güzel içerik olmuş. Rusya’nın gerçek boyutu şaşırttı.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.