Ekonomi

Gelir Dağılımı Adaletsizliği: İllere Göre Yüksek ve Düşük Gelir Oranları

Gelir dağılımı adaletsizliği Türkiye’nin ve dünyanın en büyük problemleri arasında yerini almayı sürdürüyor. Bu önemli konu, bireylerin eğitimden, hobilere, yaşamsal kaliteden, mutluluk, huzur ve sağlığa kadar her noktada ayrışmasına sebep oluyor. Gelir dağılımı eşitsizliği ölçütlerinden olan Gini katsayısı, sıfıra yaklaştıkça gelir dağılımında eşitliği, bire yaklaştıkça gelir dağılımında bozulmayı ifade etmektedir.

Gini katsayısı Türkiye’de 2017 yılı itibarıyla 0,405 iken, bu değerin en düşük olduğu iller; 0,315 ile 0,317 bandındaki Zonguldak, Karabük, Bartın, Erzurum, Erzincan, Bayburt, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova oldu. Gini katsayısının en yüksek olduğu iller ise 0,412 ve 0,414 bandındaki İstanbul, Adana, Mersin, Van, Muş, Bitlis, Hakkari oldu.

Türkiye’de Gini Katsayısı ve P80/20 Oranının Gidişatı

gelir koşulları
TÜİK, Gelir/Yaşam Koşulları

P80/P20 oranı, en yüksek gelire sahip yüzde 20’lik grubun gelirinin en düşük gelire sahip yüzde 20’lik grubun gelirine oranı şeklinde hesaplanmaktadır. P80/P20 oranı için bakarsak en yüksek iller (yani gelir dağılımında eşitsizliğin en yüksek olduğu iller) Adana, Mersin oldu. Oran 8,1 olarak hesaplandı. Van, Muş, Bitlis, Hakkari 7,7 ve İstanbul 7,4 ile bu oranın en yüksek olduğu diğer iller oldu. P80/P20 oranının en düşük olduğu iller 4,5 ile Zonguldak, Karabük, Bartın, 4,8 ile Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova ve 4,9 ile Gaziantep, Adıyaman, Kilis illeri oldu. 2016 yılında Türkiye’deki en zengin yüzde 20’lik grubun geliri, en yoksul yüzde 20’lik grubun gelirinin 7,7 katı oldu. Şöyle de görelim:

gelir dağılımı
%20’lik gruplar itibariyle yıllık hanehalkı fert gelirinin dağılımı. 2006-2017
gelir dağılımı

Yukarıdaki tablodan elde edilen verilere göre son 11 yıldır kullanılabilir fert başına gelirin dağılımında pek bir iyileşme olmadığı görülmüştür. 2006 yılında gelir dağılımının ilk %20’sini oluşturan en düşük gelirli grubun kullanılabilir fert başına geliri 2006’da 5.1 iken 2017 yılında 6.3’e çıkarak 11 yılda 1.2’lik bir artış göstermiştir. Toplam kullanılan fert başına gelirin son %20’sine sahip  grubun yani geliri en yüksek olan kişiler ise 2006 yılında fert başına gelirin %48.4’üne sahipken 2017 yılında bu oran %47.4 olmuştur. Görüldüğü üzere gelir dağılımı son 11 yılda adaletsizliğini korumuştur.

En Yüksek Fert Başı Gelir

gelir dağılımı
Ortalama yıllık hanehalkı kullanılabilir fert geliri

En yüksek fert başına gelir Ankara iline ait oldu. Türkiye’de yıllık ortalama eşdeğer kullanılabilir fert geliri 2016 yılında 19.139 TL iken iller itibarıyla en yüksek il 26.486 TL ile önceki yıl olduğu gibi yine Ankara oldu. Bu bölgeyi 26.041 TL ile İstanbul ve 23.612 TL ile İzmir izledi. Ortalama yıllık eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert gelirinin en düşük olduğu iller ise 8.679 TL ile Mardin, Batman, Şırnak, Siirt oldu. Devamında ise 8.794 TL ile Şanlıurfa, Diyarbakır ve 11.088 TL ile Van, Muş, Bitlis, Hakkari geldi. Gelir adaletsizliğinin yüksek olduğu yerlerin, aynı zamanda kişi başı gelirin en yüksek ve en düşük olduğu yerler olduğuna dikkat ediniz.

GELELİM 11 EYLÜL 2020 SONUÇLARINA

TÜİK, 2019 Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması Bölgesel Sonuçlarını Eylül 2020’de yayımladı. TÜİK Raporuna göre hem en yüksek gelirin olduğu yer hem de gelir adaletsizliğinin en yüksek olduğu yer TR1 (İstanbul) bölgesinde oluştu. Yıllık ortalama eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri (TL), İBBS 1. Düzey, 2010-2019 aralığı için:

Tablo görünümünden ise renkli grafiksel açıklamaları tercih edenler için aşağıya bir başka görsele göz atabilirsiniz.

Hane halkı kullanılabilir geliri ve hane halkı fert kullanılabilir geliri ne demektir?

Diyelim bir hane var, orada beş kişi yaşıyor, 3 kişi çalışıyor. Çalışanların maaşları toplamından elde ettikleri yıllık gelirlerle, çalışmayanların da biri emekli biri öğrenci varsaydığımızda aldıkları emekli maaşı ve öğrencinin aldığı karşılıksız bursun toplamıyla elde edilen bir gelir var. Bu hanenin toplam gelirini oluşturan bir bütçeden bahsediyoruz. Ancak kullanılabilir gelire bakıyorsak, aradan ödediğimiz vergileri ve diğer hanelere yapılan düzenli transferleri de çıkarmamız gerekiyor. Elimize geçen gelirin, kullanabildiğimiz kısmı. Bu kullanılabilir geliri, hane halkı büyüklüğüne bölününce de fertlerin yıllık gelirine erişiliyor. Yıllık ortalama eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert geliri (TL), İBBS 1. Düzey, 2010-2019 aralığı için:

Bu veriler bazında P80/P20 Oranlarını ele aldığımızda, TÜİK’in Raporuna göre gelir eşitsizliği oranı 7,8’e yükselen İstanbul zirveye oturuyor. Zonguldak, Karabük, Bartın ise 2019 yılında gelir eşitsizliğinin en düşük olduğu iller oldular. Pareto oranları ise 4,2 olarak açıklandı.

Son olarak göreli yoksulluk oranlarına da bakalım.

En düşük oranlar TRB1 (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli) bölgesinde gerçekleşti. Gelire dayalı göreli yoksulluk oranının en yüksek olduğu bölgeler; %15,0 ile TR82 (Kastamonu, Çankırı, Sinop), %14,0 ile TR62 (Adana, Mersin) ve %13,3 ile TR21 (Tekirdağ, Edirne, Kırklareli) oldu.

Sevgili okuyucularımız sizi bilmiyorum ama kendi adıma ülkemde en çok rahatsızlık duyduğum ve birçok problemin başı olduğunu düşündüğüm konu gelir dağılımı adaletsizliğidir. Bakmayın siz TV’leri kuşatan zengin-fakir masallarına. En ciddi sosyolojik problemlerimizden biri pembe kılıflara sokulmakta.

Kaynak: Makroekonomik Analiz Ders Sunumu (Ceren Demir, Deniz Uruz, Ozan Baltacı)

Matematiksel

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.