SOSYAL BİLİMLER

Efektif Altruizm Nedir? Neden Önemlidir?

Altruizm kelimesi, Türkçeye özgecilik olarak çevrilen ve “başkası için” anlamına gelen Latince kökenli bir kavramdır. Özgecilik ya da Altruizm, birisine yarar sağlamak ya da onu zarardan ve kötülükten korumak dışında herhangi bir beklenti içinde bulunmadan yapılan yardım davranışıdır.

Adı ilk kez Fransız filozofu Auguste Comte tarafından konulan altruizm, bencilliğin tam karşıtıdır.

Örneğin, süpermarkette sırasını acelesi olan hiç tanımadığı birine veren, arabasını park ederken yandaki arabaya yeteri kadar mekan hakkı tanıyan, ders kitabıyla yetinmeyerek öğrencilerine en son bilgileri aktarmak için gecesini gündüze katarak kütüphanede çalışan insanların hepsine altruist diyebiliriz.

Bilimsel araştırmalar kadınların erkeklere nazaran daha altruist olduğunu, altruizmin 20 yaşından başlayarak 60 yaşına kadar arttığını ve bu artış sırasında saldırganlık ve bencilliğin azaldığını gösteriyor.

Bu çalışmaları yapanlar, altruistik davranışın yarısının kalıtsal, yani anne-babadan genetik yollarla geçtiğini, diğer yarısının sosyal faktörlerden, örneğin, yetiştirme tarzından kaynaklandığı da söylüyorlar.

Hayvanlar Dünyasında Altruizm

Hayvanlar dünyasına bir göz atarsanız orada göreceğiniz altruist davranışlar örnek alınası…

Sel baskınına uğrayan karıncaların yuvanın ağzını kapayacak şekilde bir araya gelerek ölmek pahasına suyun içeri girmesini önlemeye çalışmaları, bir başka türün kamikaze usulü düşmana saldırarak vücutlarındaki kesecikleri patlatıp düşmanın üstüne asit sıktığı kanıtlanmış olaylar.

Altruizm örneklerinden biri de sürüdeki bir hayvanın olası bir saldırıya karşı diğerlerini uyarmak için, aynı insanlarda olduğu gibi, nöbet tutması. Tarla faresine benzeyen mirket bu yeteneğiyle ünlülerden.

Altruistik davranışın genetik faktörlerden kaynaklandığı fikri 1960’larda W.D. Hamilton tarafından ortaya atıldı. Hamilton’a göre fedakarlığı yapanlarla kendisine fedakarlık yapılanlar arasında ortak genler bulunmakta.

Bir çok konuda olduğu gibi altruizm için son söz söylenmiş değil.

Bazı davranışlarımız temelinde hayvanlarla ortak yanlarımız olduğu su götürmez. Ama biz insanların hayvanlar dünyasında pek rastlanmayan farklı bir özelliği daha var. Çıkarcılık…

Yazıyı okuyan çoğu kişi kendisini altruist olarak tanımlasa da ”çıkar gözetmeme” kavramına yapılan vurgu akıllarda soru işaretleri bırakır.

Sırasını verdiği kişiyi büyük bir olasılıkla bir daha görmeyeceği için yapan kişi bunu gerçekten içtenlikle yapmış olabilir ama özellikle birbirlerini tanıyan insanların yaptıkları fedakarlık­ların arka planındaki dürtüyü ayırt etmek her zaman kolay değildir.

Ne mutlu bize aramızda alturist insanlar sayıları az da olsa halen var…

İzlemenizi öneririm.

Kaynak:

Sargun A. Tont, “Solucanlara Piyano Çalan Adam”, syf: 230-233

İleri Okumalar: https://www.scientificamerican.com/article/the-elusive-calculus-of-insect-altruism/

Matematiksel

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim…Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere...Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim.Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı.Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı