Dünyayı Değiştiren Beş Denklem

Orijinal adı “Five Equations That Changed The World — The Power and Poetry of Mathematics” olan bu kitap 1995 yılında Harvard Üniversitesinden Michael Guillen tarafından yazılmıştır. Türkçe olarak ilk baskısı 2001 yılında TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları serisi kapsamında gerçekleştirilmiş ve şimdiye kadar on binlerce adet satılmıştır.

Kitap özünde bir bilim tarihi kitabı olma özelliği taşır ve anlattığı beş denklemin hem geliştirildikleri sürece hem de geliştiren bilim insanlarına dair bilgi vererek bilimin matematikle ve bu ikisinin insanlık tarihiyle olan ilişkisine dair bir anlatı sunar bizlere.

“Evrensel bir dil olarak matematik bize bir Babil Kulesi yapma olanağı vermese de, bir zamanlar en az onun kadar imkansız görünen başarılar elde etmemizi sağlamıştır.”

Kitapta sırasıyla ‘Isaac Newton ve Evrensel Kütleçekimi Yasası’, ‘Daniel Bernoulli ve Hidrodinamik Basınç Yasası’, ‘Michael Faraday ve Elektromanyetik İndükleme Yasası’, ‘Rudolf Clausius ve Termodinamiğin İkinci Yasası’, ‘Albert Einstein ve Özel Görelilik Teorisi’ işlenmektedir.

Anlatım yöntemi olarak (kitabın giriş kısmında açıklandığı üzere) Veni-Vidi-Vici modeli olarak sunulan bir yöntem izleniyor. Her bir denklem için ilk olarak ilgili bilim insanının (hikayenin kahramanının) elindeki probleme nasıl ulaştığını, ikinci olarak bu problemin tarihsel olarak nasıl o noktaya geldiğini, son kısımdaysa kahramanımızın bu problemi ne şekilde çözüme ulaştırdığı anlatılıyor. Bölümlerin sonlarındaysa bu problemlerin çözülmesinin günümüze nasıl etkileri olduğuna değiniliyor.

Neden bu denklemlerin seçildiğini anlamak için pek çok açıklama verilebilir ancak belki de her birinin tarihsel olarak teknolojinin gelişmesine yaptıkları etkiler en büyük etmendir.

Newton’un kütleçekim yasası yalnızca ilk Bilimsel Devrim’in düşünsel olarak tepe noktası değildi, aynı zamanda açık denizlerde ticari rotaların çıkarılması konusunda da elzem bir ilerlemeydi.

Bernouilli yasası modern akışkanlar mekaniğinin temel taşıydı ve denizaltından uçağa, roketlerden hızlı trenlere kadar pek çok teknolojik gelişmenin önünü açtı.

Faraday yasasıysa indüksiyon yöntemiyle elektrik üretmemizi sağlayarak modern çağdaki elektrik kullanılan her cihazı, ortaya koyduğu elektrik ve manyetik fenomenler arasındaki ilişki de radyoyu ve telekomünikasyon çağını olanaklı kıldı.

Clausius’un öne sürdüğü ve entropi kavramına dair en güçlü yasalardan biri olan termodinamiğin ikincisi yasasıysa içten yanmalı motorları primitif hallerinden bugünlere getirebilmemiz üzerinde büyük etki sağladı.

Son olarak Einstein’ın özel görelilik teorisiyse GPS teknolojisini olanaklı kılarak henüz tamamına ermemiş olan bir teknoloji alanının kapısını açtı.

Kitabın neredeyse sıfır matematik ve bol miktarda tarihi anektod içermesi temel bilim kökenli okurları biraz sıkabilir, ancak esasen işin matematiğinden ziyade denklemlerin ve onları geliştirenlerin (veya kaşiflerinin) hikayelerini öğrenmek isteyenler için oldukça faydalı ve değerli bir eserdir. Fakat bilim tarihi konusunda biraz yüzeysel kaldığı, bilim insanlarının hayatlarını kısa ve hikayeleştirilmiş bir halde sunmanın ötesine geçemediğini baştan kabul ederek kitabı ele almak gerekir.

Özellikle de kişi başına 50 sayfa düştüğü ve bunun da önemli bir kısmının denklemleri ve etkilerini açıklamaya ayrıldığı düşünülecek olursa kitabın yöntemi daha rahat takdir edilebilecektir.

Sonuç olarak matematiğe, teknolojiye veya bilim tarihine ilgili her insan için okunması faydalı bir eser…

Zeki Seskir

https://duzensiz.org

Editör

Bu yazı gönüllü yazarlarımız tarafından hazırlanmış veya sitemiz editörleri tarafından belirtilen kaynaktan aslına uygun kalınarak eklenmiştir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu
Kapalı