YAŞAM

Dünya, 2019 Model Coronavirüsü İle Birlikte Nasıl Bir Yer Olacak?

İnsandan insana geçen, dört kıtaya yayılan ve SARS’dan daha hızlı hareket eden yeni corona virüsünü ortadan tamamen kaldırma ihtimali gittikçe azalıyor.

Fakat, Dünya Sağlık Örgütü’nde epidemolog olarak çalışan Dr. Mike Ryan’a göre, 2003 yılında ortaya çıkan SARS virüsünde olduğu gibi, karantinaların ve seyahat yasaklarının salgını durdurması ve daha sonra mikrobu yok etmesi halen mümkün.

Sorular

Hong Kong Üniversitesi’nde çalışan bilim insanlarının geçtiğimiz günlerde yayımladıkları bir makaleye göre, 2019-nCoV gibi, bağımsız, kendi kendine devam edebilen salgınlarda, özellikle büyük şehirlerde yapılan azımsanmayacak büyüklükteki dış ticaret sebebiyle semptom öncesi durumların yayılması karşısında bir çaresizlik hali yaşanabilir.

Dolayısıyla, araştırmacıların, yenilgiyi baştan kabul eder gibi görünmesine rağmen, cevabının kamu sağlığı için oldukça önemli olduğunu düşündüğü soru şu: Dünya, 2019-nCov ile birlikte nasıl bir yer olacak?        

Johns Hopkins Üniversitesi’nden Dr. Amesh Adalja, “Bu sorunun cevabını vermek için henüz çok erken,” diyor ve sözlerine şöyle devam ediyor, “Solunum yoluyla yayılan virüslerin kontrolünün özellikle çok zor olduğunu biliyoruz, dolayısıyla şu anki salgının endemik bir hal alacağını öngörmenin mümkün olduğunu düşünüyorum.”

Olasılıklar

Uzmanlar, konuyla ilgili, her biri farklı sonuçlara sahip, iki olasılıktan bahsediyor.

Bir başka coronavirüs çeşidi

2019-nCoV hali hazırda var olan ve insandan insana geçen dört coronavirüs çeşidinin bir diğer üyesi olmaya aday. Columbia Üniversitesi’nde epidemolog ve yeni gelişen bulaşıcı hastalıklar uzmanı olarak çalışan Stephen Morse “Bu virüsün, insandan insan geçen beşinci çeşit bir endemik coronavirüsü olacağı yönünde bir senaryonun varlığından bahsedebilirim,” diyor ve ekliyor “Bu çeşit virüsleri pek önemsemeyiz, çünkü bunlar, özellikle mevsimsel griple kıyaslandığında, son derece olağan virüslerdir.”

Oysa, Johns Hopkins Üniversitesi’nden Dr. Amesh Adalja’ya göre, sağlık hizmetleri ve virüs bilimi çevreleri dışında pek kimsenin bilmediği bu dört coronavirüs çeşidi, uzun zamandır, mevsimsel solunum hastalıkları tabiatının bir parçası.

OC43 ve 229E olarak isimlendirilen iki coronavirüs çeşidi, 1960’larda keşfedilmiş, fakat yüzyıllar boyunca, sırasıyla, sadece inekler ve yarasalar arasında yayılma göstermiş.

HKU1 ve NL63 olarak isimlendirilen diğer iki çeşit ise, 2003-2004 yıllarındaki SARS salgınından sonra keşfedilmiş ve yine hayvanlar arasında yayılma göstermiş.

 OC43 ve 229E, insanlar arasında yayılan diğer coronaVirüslerine göre, çocuklarda ve yaşlılarda daha sık görülüyor. Ve dört coronavirüs çeşidi de insanlarda rastlanan tüm soğuk algınlıklarının yaklaşık olarak dörtte birinden sorumlu. Yine, bu dört corona virüs çeşidi, özellikle HKU1, akciğer iltihabı ve ölümle sonuçlanabiliyor.

Coronavirüslerin düzenli olarak yeteri kadar insanı enfekte etmesinin iyi tarafı, bu durumun, virüslerin zararını önlemeye yönelik aşı ve başka karşı önlemlerin geliştirilmesine yönelik bir pazar oluşturmaya sebep olacak olması. Bu durum, SARS vakasında karşılaşılan bir durum olmadı, çünkü SARS piyasaya böyle ürünler sürülmesine fırsat verecek kadar uzun yaşamadı.

Dolayısıyla, bilim insanlarının 2019-nCoV isimli coronavirüsü ile ilgili öngördükleri iki olasılıktan birisi, bu yeni coronavirüsünün diğer dört virüs gibi beşinci toplum kaynaklı virüs olacağı ve yine diğer dört virüs çeşidi gibi, birkaç sene yüksek oranda aktiflik gösterdikten sonra yola geleceği yönünde.

Hızla kötü bir mevsimsel gribe dönüşen bir virüs çeşidi

Virüslerin yüksek sıcaklık ve rutubete dayanamadığı ve kış ve baharın vadettiği serin ve kuru havayı tercih ettikleri herkes tarafından bilinen bir gerçek. Ilık ve nemli aylarda, grip hastalığına ve diğer dört coronavirüsünün yol açtığı rahatsızlıklara daha az rastlanmasının sebebi bu.

Grip gibi hastalıklar bu yüzden “mevsimsel” olarak isimlendiriliyor. Eğer yeni coronavirüs de aynı yolu takip ederse, alınan önlemler ve yazın yaklaşması da göz önüne alındığında enfeksiyonların sıfır noktasını zorlayacağı düşünülüyor.

Fakat, tıpkı grip virüsünde olduğu gibi, bu zorlama, coronavirüsünün tamamen ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor.

 Bu bölümün başlığında 2019-nCov virüsünü “kötü bir mevsimsel grip” olarak nitelendirmemizin sebebi, şimdiye kadar bu virüsün yol açtığı ölümlerin, SARS virüsünün ve MERS olarak bilinen bir diğer virüs çeşidinin sebep olduğu ölüm sayısından az, fakat mevsimsel gripten kaynaklı ölüm sayısından çok olması.

 Columbia Üniversitesi’nden epidemolog Stephen Morse, yeni coronavirüsü ile ilgili olası bir senaryonun, hastalığın pandemik boyuta ilerlemesi yönünde olacağını söylüyor.

Morse’a göre, virüsün daha sonra seyredebileceği yol ise, sakinleşmek ve mevsimsel olarak gelip geçen bir solunum hastalığına evrilmek olabilir. Virüsün bu iki yoldan hangisini seçeceğini ise, virüsten etkilenen insan sayısı ve virüsün öldürücülük derecesi belirleyecek.

Burada öldürücülük derecesinin virüsün genetiğine bağlı bir durum olduğunu belirtmekte fayda var.

Bu yeni coronavirüsünün genomu tek bir RNA zincirinden oluşuyor ve 2005 yılında SARS virüsünün insan hücrelerine geçişini sağlayan “spike protein”lerin yapısını keşfeden araştırma grubunda çalışan biyolog Michael Farzan’a göre, bu biçimdeki genoma sahip mikroplar hızla mutasyona uğramak gibi kötü bir şöhrete sahip.

Fakat, SARS, mutasyonunu yavaşlatan, moleküler bir düzeltme sistemine sahip ve yeni coronavirüsünün SARS’a olan genomik benzerliği, bize, coronavirüsünün de yavaş mutasyona uğrayan bir tür olduğunu söylüyor.

Farzan’a göre, bu mutasyon derecesi, grip veya HIV virüsünden çok çok daha az ve bu azlık, virüsün felaket boyutuna ilerlemesinin, başka bir deyişle önemli ölçüde öldürücü olmasının önünü kesiyor.

Mevsimsel grip benzeri bu coronavirüsün nasıl bir yol izleyeceğinin bir ayağı da bağışıklığa bağlı. Diğer dört endemik coronavirüsü çeşidine maruz kalmak gripten kaynaklanan bağışıklığa göre daha uzun süren bir bağışıklık geliştiriyor, fakat gelişen bu bağışıklık kalıcı bir bağışıklık çeşidi değil.

Solunum sinsityal virüsünde olduğu gibi, coronavirüsü bağışıklığı da azalan bir seyir izliyor ve çocukken hastalığı geçirmiş yetişkinler virüsten tekrar etkilenebiliyor.

Johns Hopkins Üniversitesi’nden Dr. Amesh Adalja’ya göre, 2019-nCoV yeni bir virüs çeşidi olduğundan, içinde bulunduğumuz, immünolojik olarak tedavi görmemiş bu popülasyon için ilk dalga özellikle ağır atlatılacak.

Minnesota Üniversitesi’nden bulaşıcı hastalıklar uzmanı Michael Osterholm’a göre ise, bu yeni coronavirüs çeşidi, insan sağlığına soğuk algınlığından daha çok, fakat SARS’tan daha az zarar verecek.

Okumaya devam etmek için: Koronavirus: Panik Yapmamanız İçin 10 Neden

Kaynak ve İleri Okuma: https://www.statnews.com/2020/02/04/two-scenarios-if-new-coronavirus-isnt-contained/

Matematiksel

Fatma Ayca Cetinkaya

Matematik alanındaki lisans derecemi Ankara Üniversitesi'nden, yüksek lisans ve doktora derecelerimi Mersin Üniversitesi'nden aldım. Halen Mersin Üniversitesi Matematik bölümünde Doktor Öğretim Üyesi unvanıyla çalışmaktayım.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu