Anasayfa » ZİHİN AÇAN YAZILAR » Cyril Hypatia’yı Değil Yaşamı Sevemedi

Cyril Hypatia’yı Değil Yaşamı Sevemedi

Louis Figuier (1866)

Bugün size minik bir öykü anlatacağım. Bir baba kız hikâyesi. Tarihin tozlu sayfalarından günümüze kadar gelmeyi başarabilmiş hüzünlü bir hikâye.

Hikâyemizin üç kahramanı var; Teona, Hypatia ve Cyril.  

Babaların onurlu ismi Teona. Hypatia’nın İskenderiye’de başlayıp aya uzanan öyküsünün başkahramanı. İskenderiye Kütüphanesinin hükümdar fermanı ile kapatılmasından önceki son başkanı. Öklid’i beş belitkeni ile günümüze taşıyan ünlü matematikçi. Hypatia’nın her alanda ustası…

Hypatia (Υπατία) devrinin en güzel kadını. Güzel ve zeki hatta İskenderiye okulunda ders verecek kadar zeki, ölümümünden üçyüz yıl sonra Nikiû piskoposu İoannis‘in yazdığı “Vakainame” adlı eserde kötü bir özellik gibi anlatılsa da çok iyi bir müzisyen(5). Hidrometrinin fikir annesi, mucit, sporcu… Kaleme aldığı 13 ciltlik Aritmetik üzerine yorumlarla kitabı ile iyi bir matematikçi. Geniş kitleleri etkileyen bir akademisyen ve doğa bilimci.

Hypatia’nın yaşamı Atina’ya yaptığı bir ziyaret sonrası kökten değişiyor. Bu ziyaretinde ünlü filozof, Plutarx tan dersler alıyor. Burada yaptığı çalışmalarla matematikçi olarak ünleniyor. İskenderiye’ye geri döndüğünde üniversitede matematik ve felsefe öğretmenliği yapması isteniyor. Büyük sevinçle teklifi kabul ederek çalışmaya başlıyor. Yıllar içerisinde ünü İskenderiyeyi aşıp dünyanın dört bir yanına dağılıyor. Avrupa’dan, Asya’dan ve Afrika’dan gençler sadece Hypatianın öğrencisi olmak için akın akın İskenderiye’ye geliyorlardı.

Hypatia’nın yaşamında bir diğer değişim 412 yılında, İskenderiye Kilisesi yönetimine Cyril adlı bir kişi atanması oluyor. Cyril oldukça muhafazakar bir din görevlisi. Fakat bildik sınırlarını kilise duvarları ile sınırlamış din görevlileri gibi değil. Güçü ve güçlü olmayı seviyor. İşte yollarda tam burada kesişiyor. Neoplatoncu Hypatia Hıristiyanların dogmatik ve fanatik düşünceleriyle çelişiyor. Cyril için paganlar ciddi bir tehdit halka gücünü göstermek içinse güzel bir araç. Parabolarileri(6) Cyril talimatı cadı avına girişiyorlar önce en zayıf halka paganlara saldırmaya başlıyorlar. Beğenmedikleri, dine karşı buldukları ne varsa yakıp yıkıyorlar, birçok masum insanı öldürülüyor. Paganların ardından sıra Yahudilere geliyor. Sinagoglarını yerle bir edip onları kentten kovuyorlar. Yapılanları bir çok insan bana dokunmadıkça sorun yok diyerek izliyor. Cyril sadece dini gücü değil, siyasi gücü de ele geçirmek istiyordu. Bu nedenle Vali Orestus baskı ve denetim altına alması gerektiğini düşünüyor. Bir şekilde Orestus halk nezdinde itibarsızlaştırılmak güç merkezi olarak tüm İskenderiye Cyril dışında başka bir otorite olamayacağı gerçeğini kabul ettirmek için Orestusun yakın arkadaşı ve öğretmeni Hypatia’yı hedef olarak belirliyor.

Matematik tarihinin en korkunç cinayeti için önce ortam hazırlanıyor. Provokatörlerin da yardımıyla, soyguncular, işsizler, cahiller Hıristiyan olmayan Hypatiaya karşı kışkırtılıyor. Peter adındaki çete liderleri ile birlikte bu grup Hypatia’nın evinin önünde pusuya yatıp ve genç kadının eve gelmesini bekliyorlar. Üniversiteden eve dönen Hypatia’yı kaçırıp Caesareum adındaki bir kiliseye götürüp çırılçıplak  soyuyorlar. Gözü dönmüş katiller Hypatia taşlayarak öldürüyorlar ardından ellerine geçen demir parçaları ile derisini soyup Cinaron denilen yerde parçalayarak yakıyorlar. Cinayetin üstü kapatılıp Hypati’nın Romada olduğu söylentisi Cyril tarafından dillendiriliyor.

Bugün Hypatianın anısını sürdürmek için bir asteroid ve ayda bir krater onun adıyla adlandırılmıştır. Ayrıca, onun hayatından bahseden eserler yazılmış, tiyatro gösterileri yapılmış ve nihayet 2009 yılında “Agora” filmi çekilmiştir. Cyril mi?

Öykümüzü Hypatia’nın sözleri ile tamamlayalım:

“Masallar masal gibi, efsaneler efsane gibi anlatılmalıdır. Boş inançları gerçek diye öğretmekten daha korkunç bir şey olamaz. Çocuk aklı bunları kabul eder ve çocuklar yanlış şeylere inanır. Bu yanlış inançlardan arınmak çok zor olur, uzun yıllar alır. İnsanlar boş inançlara bir gerçek gibi inanıp uğruna savaşıyorlar.”

Mitat Özder

Kaynaklar ve Dipnotlar:

1. 1884 yılında keşfedilen bir asteroide Hypatia’ya atfen, “238 Hypatia” adı verildi.

2. 2009 Yılında Agora Filmi Çekildi.

3. Kitapların çoğu İskenderiye yangınında ve Serapis Tapınağı’nın halk tarafından yakılması sırasında zarar görmüştür.

4. Kıptî Nikiû piskoposu İoannis‘in yazdığı 7. yy’dan kalan “Vakainame” adlı eserde Hypatia için şunlar söylenmiştir: “Hypatia helenistik bir pagan idi. Her zaman büyüye, usturlaba ve müzik enstrümanlarına bağlı kalmıştı. Ayrıca insanları şeytanî hileler ile kandırmıştı.”

5. https://www.matematiksel.org/zamanin-cok-otesinde-bir-kadin-hypatia/

6. David S. Kidder, Noah D. Oppenheim, Entelektüelin Kutsal Kitabı, Maya Kitap, 2013

Matematiksel

Paylaşmak Güzeldir

Yazıyı Hazırlayan: Matematiksel

Avatar
Bu yazı gönüllü yazarlarımız tarafından hazırlanmış veya sitemiz editörleri tarafından belirtilen kaynaktan aslına uygun kalınarak eklenmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.