Tıp ve Sağlık

COVID-19 Aşısı % 95 Etkili Demek Gerçekte Ne Anlama Geliyor?

Pfizer’ın BioNTech ile geliştirdiği Covid-19 aşısının % 95, Moderna’nın % 94,5 ve Johnson & Johnson’ın % 66 etkili olduğu ile ilgili haberleri görmüş olabilirsiniz. Peki bu sayılar aslında ne anlama geliyor? İnsanların bu sayıları nasıl anladıkları aşı hakkında nasıl düşündüklerini değiştirir. Bu da aşı olup olmamalarını ve aşı olduktan sonra nasıl davrandıklarını etkiler. Bunların hepsi de bir araya geldiğinde pandeminin seyrini değiştirir. O zaman bu sayıları nasıl yorumlamalıyız?

COVID-19 Aşısı %95 Etkili Demek %5 Etkisiz Demek Değildir!

Yaygın bir yanlış anlaşılma, % 95 etkili olmanın Pfizer klinik denemesinde aşılanan kişilerin % 5’inin COVID olduğu anlamına gelmesidir. Ama bu doğru değil. Pfizer (ve Moderna) denemelerinde COVID-19 hastalığına yakalanan aşılanmış kişilerin gerçek yüzdesi % 0,04 kadardır. % 95’in gerçekte anlamı, aşılanmış kişilerin, aşılanmamış kontrol grubundaki kişilere kıyasla % 95 daha düşük COVID-19’a yakalanma riskine sahip olduklarıdır. Karşılaştırma için baz alırsak iki dozluk kızamık, kabakulak ve kızamıkçık (MMR) aşısı kızamığa karşı % 97 ve kabakulağa karşı % 88 etkilidir. Mevsimsel grip aşılarının etkisi ise % 40 ila % 60 arasındadır. Yani mevcut yüzdeler aslında oldukça yüksek orandadır.

Ancak Johnson & Johnson, Pfizer ve Moderna aşıları arasındaki etkili olma yüzdelerine bakarak bu üç aşıyı iyi ya da kötü olarak karşılaştırmak doğru olmaz. Bunun en temel nedeni her birinin klinik denemelerde farklı kriterleri baz alması. Yani aslında her birinin “etkili” olarak tanımladıkları şey aynı değildir. Hem Pfizer hem de Moderna, bir vakayı en az bir hafif semptom ve pozitif bir COVID-19 testine sahip olarak tanımlıyor. Ancak Johnson & Johnson bir vakayı pozitif bir COVID-19 testi ve en az bir orta dereceli semptom (nefes darlığı, anormal kan oksijen seviyesi veya solunum hızı gibi) veya en az iki daha hafif semptom (ateş, öksürük gibi) olarak tanımlıyor. Yüzdeler arasındaki temel fark buradan geliyor. Ayrıca klinik denemelerin farklı popülasyonlara sahip farklı coğrafi bölgelerde yapılmış olması da başka bir etken.

Aşı Olmak Demek Maskeleri Çıkartacağız Demek Değil!

maske kullanımı

Ayrıca hatırlanması gereken önemli bir husus daha var. Tüm bu yüzdeler enfeksiyona karşı koruma değil, semptomlara karşı koruma oranını ifade etmektedir. Bazı ön araştırmalar, Pfizer ve Moderna aşılarının aynı zamanda bir kişinin vücudundaki viral yük adı verilen viral partikül sayısını dolayısıyla bulaşmayı azaltacağını ileri sürse de bu konu hakkında henüz yeterince bilgimiz yok. Bu nedenle bilim insanlarının uyardığı gibi aşılansak bile maskeleri bir süre daha atamayacağız.

Şu an için üç aşı araştırmasının odak noktasında insanları COVID-19’un en kötü sonuçlarından korumak yer alıyor. Bu nedenle Moderna, Pfizer ve Johnson & Johnson COVID-19 aşılarının ağır hastalığa karşı nasıl performans gösterdiğini de ölçtüler. İlk dozdan altı hafta sonra (Moderna) veya ilk dozdan yedi hafta sonra (Pfizer ve Johnson & Johnson) hastalığın kalp sorunları ve solunum yetmezliği gibi şiddetli semptomlarını önlemede % 100 etkili olduğunu ortaya koydu. Aşı denemeleri sürecinde hiç kimse ağır semptomlar ile hastalık geçirmedi veya hayatını kaybetmedi. Tüm bunlar sonucunda, hastalıktan tam olarak kurtulamasak bile hastalığı ağır geçirme riskini atlatacağımız anlamına geliyor. Bu nedenle COVID-19 Aşısı ile ilgili iyimser olmak için artık nedenlerimiz var.

Göz Atmak İsterseniz

Kaynak: COVID-19 vaccines: What does 95% efficacy actually mean? https://www.livescience.com/

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.