Tarih

Borsacı Thales ile Tanıştınız mı?

Dünyanın en büyük yatırımcılarını düşündüğünüzde, muhtemelen 2500 yıl önce Antik Yunanistan’da yaşayan bir kişi aklınıza gelmeyecektir. Ancak aslında gelmelidir. Bu kişinin adı bir çoğumuzun yakından tanıdığı Miletus’lu Thales’dir.

Batı’nın ilk filozoflarından olması sebebiyle felsefede, bilimde öncü sayılan Thales Mısır matematik okulunun ilk öğrencisi ve de antik çağın yedi büyük bilgininden en eski ve en ünlülerinden biridir. Doğa felsefesinin de kurucusu olan Thales’ in birçok alanda çalışmaları ve özgün düşünceleri vardır. Kendisini gökbilimci, filozof, matematikçi ve siyaset adamı olarak tanısak da Thales bir nevi borsaya da el atmıştır.

Elbette o dönemin koşullarında yapılan hamleleri bugünkü borsa gibi düşünmemek gerekir. Ancak Thales’ in bazı çalışmaları günümüzde finans matematiğinde, borsada çok fazla önem taşıyan risk yönetimi ve türev ürünler için başlangıç niteliğinde olmuştur. Öncelikle Thales’ in borsa zekasını ortaya koyan vadeli işlem çalışmalarını basit ve kısaca tanımaya çalışalım.

Para piyasaları fon sahibi olan kişiler ve fon gereksinimi duyan tarafları bir araya getirme amacı ile kurulmuştur. Bu piyasalardaki temel oyuncular, hane halkı, kamu, özel sektör ve uluslararası yatırımcılardır. Piyasalar, işlem türüne göre spot piyasalar (ödeme ürün teslimatı sırasında gerçekleştirilir, örneğin hisse senedi) ve vadeli ürünler piyasası (ya da türev piyasalar) olarak ele alınır. Vadeli işlemler ve türev piyasalarında ise ödeme ve teslimat genellikle ileri bir tarihte, şartlara bağlı olarak yapılır. Spot piyasa ürünleri bazlı geliştirilen finansal ürünlere türev ürünler adı verilir. Türev ürünlerin türetildiği finansal ürünlere dayanak varlık adı verilmektedir.

borsa

Türev ürünler, organize piyasalarda ve tezgah üzeri piyasalar olarak bilinen iki ayrı piyasa türünde işlem görür. Organize piyasalar, hukuki düzenlemelerin olduğu ve standart türev ürünlerin alınıp satıldığı piyasalardır. BİST (Borsa İstanbul) altında çalışan VİOP (Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasası) gibi piyasalar organize piyasalara örnek olarak gösterilebilir. Bu piyasaların dışında gerçekleşen tüm diğer işlemler aslında tezgah üstü piyasalarda gerçekleşmektedir.

Borsacı Thales Bize Ne Öğretir?

Öncelikle Thales’in bir filozof olduğunu ve para ile fazla ilgilenmeyen bir adam olduğunu başta söylemek gerekir. Hatta serveti olmadığı için Atina’da dönemin seçkin sınıfı tarafından sık sık eleştirilirdi. Bu yüzden biraz da bu kişilere ders vermek ayrıca aklın ve doğa felsefesinin gücünü göstermek adına Thales, adını ticaret tarihi kitaplarına ekleten bir hamle yapmıştır. Aşağıda okuyacağınız hikaye onun hakkında yazılar yazan Aristo tarafından bizlere anlatılmaktadır. Konu Thales’in zeytin fiyatları üzerine yaptığı başarılı tahminler ile ilgilidir. Kısaca aktaralım.

Yaşadığı bölgenin iklimi hakkındaki çalışmasına, değerlendirmesine ve bilgisine dayanarak Thales, yaklaşan sezonun zeytin hasadı için çok verimli olacağını hesaplamıştı. Thales bir sonraki adımı attı ve Millet ve Kinos’da bulunan tüm zeytin ezicilerini çok ucuza kiraladı. Bol zeytin hasadı öngörüsünde gerçekten haklıydı. Hasat zamanı zeytin eziciler için yoğun talep yarattı. Bu esnada Thales bir tekel sahibi olduğu için onları büyük bir kârla kiraladı. Bu sayede de hatırı sayılır bir miktarda da para kazandı. Bu sayede de Thales küçük bir ders verdi. Bilim ve servet birikiminin birbiri ile bağlantılı olduğunu gösterdi.

Thales gördüğünüz üzere bugün dünyada işlem hacmi çok yüksek risk yönetimi ve türev ürünler alanındaki kaşiflerden sayılabilir. Ve eskilerin dediği gibi, bilgi gerçekten güçtür. Ayrıca, karşınızdaki kişilerin neyi bilmediğini biliyorsanız, bu onlara göre önemli bir avantaja sahip olduğunuz anlamına da gelir. ‘Hiçbir şey düşünceden daha etkili değildir çünkü o bütün evreni dolaşır; hiçbir şey zorunluluktan daha güçlü değildir, çünkü her şey ona teslim olur.’ diyen matematikçiye ileri görüşlülüğünden dolayı tekrar bir hayranlık duymamak elde değil.

Arıca göz atmak isterseniz:

Kaynaklar

  • Yatırım Fonu Karakteristiklerinin Getiri Üzerindeki Etkisi- Prof. Dr. Hakan Sarıtaş/Pamukkale Üniversitesi
  • Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi- Prof. Dr. Burak Saltoğlu/ Boğaziçi Üniversitesi (Lisanslama Sınavları Çalışma Kitapları)
  • How A Pre-Socratic Philosopher Got Rich Buying Options; yayınlanma tarihi: 16 Mayıs 2018; Bağlantı: https://www.stockinvestor.com/

Matematiksel

Ceren Demir

Kendini, insanları, dünyayı tanıma ve anlama çabasında, belki de kaosta olan; filmin oyuncularından, dünya üzerindeki küçücük noktalardan biriyim.. Dokuz Eylül Üniversitesi'nde Ekonomi bölümünde yüksek lisansa devam ediyorum ve İstanbul Gelişim Üniversitesi'nde akademik görevimi sürdürüyorum. Spora, sanata (özellikle resim sanatı), müziğe, doğaya, doğa sporlarına, felsefeye, psikolojiye, kitaplara, filmlere düşkünüm.. Okumayı, yazmayı, öğrenmeye çabalamayı çok seviyorum. Küçük yaşlardan itibaren birikmiş 9 adet günlüğüm var. Amaçlı ve amaçsız yaşamanın çeşitli noktalardan artı ve eksileri olduğunu düşünsem dünyadaki her şeyin gelip geçici olduğuna inanıyorum. Yine de -her şeye rağmen- ben uzun süredir amacı olanlardanım.. Buradan enerji sağlayabiliyorum.. Çoğunlukla enerjik, dışa dönük olsam da yeri geldikçe oldukça içe kapanmaya ve yalnızlığa susayabiliyorum. İkisi de keyifli ve öğretici.. Matematiksel sitesinin öncelikle hayranı olan bir okuruyum sonra Matematiksel’e katkı sağlamaya çalışan enfes ekibin bir parçasıyım. Özetle bu dünyayı bir rüyaymış gibi (Is this the real life? Is this just fantasy?) hissedip iyi bir insan olarak '‘kalmaya'’ çabalayan, sonsuzmuş gibi üretmeye çalışan insanlardan olarak; bahsettiğim 'bencil' bilgilerimi önemsiz sayıyorum. Sadece denizdeki kum tanelerinden biri olduğumun farkındayım. Ancak okyanusları merak etmekten vazgeçemiyorum. Yaşam keşifle canlanıyor.. (Instagram veya Facebook hesabım yoktur. Fotoğrafımı ve adımı kullanarak sahte hesap açıldığını öğrendiğim için bu bilgiyi belirtmek durumundayım.)
Başa dön tuşu