Birinin Zekasına Hakaret Etmeden Önce Sekiz Kere Düşün: Çoklu Zekâ Kuramı

Einstein’ın, Da Vinci’nin, Hawking’in konusu açıldığında: “Ne zekâ ama!” diye hayranlığını dile getirmeyecek çok az insan varken 22 Haziran 1986, Dünya Kupası Çeyrek Final Arjantin – İngiltere futbol karşılaşmasında ağızları açık bırakan Maradona’nın golünden sonra: “Olağanüstü bir zekâ bu adamdaki!” diyecek kimse yoktur.

Neden?

Yahut siz, bir kez gittiğiniz bir yerin konumunu on yıl sonra bile unutmazken ve harika şiirler yazabiliyorken komşunun matematik sınavı için: “Nasıl 100 değil de 98 alırım!” diyerek ağlayan oğlu sizden hep daha zekidir, konusu açıldığında.

Neden?

Bu yazıda, zekâ ve zeki olma kavramlarının birkaç alanla kısıtlanamayacak ve internet üzerinden yapacağımız basit birkaç test ile ölçülemeyecek kadar özel ve detaylı olduğunu Howard Gardner’ın Çoklu Zekâ Kuramı’ndan faydalanarak işleyeceğiz.

Keyifli okumalar…

***

“Bireyin zekâsının göstergeleri nelerdir?” sorusuna en sık verilen cevaplar; problem çözme, mantığını kullanma ve eleştirel düşünme becerisidir. Bu geleneksel yaklaşım geçmişte bireylerin yeterliklerinin tanınması ve bunlara göre sınıflara ayrılarak uygun eğitim ortamlarının yaratılması gerektiği fikrini doğurmuştu.

Günümüzde ise eğitim ve psikoloji alanındaki gelişmelerle birlikte bireylerin neler yapabildiğinden çok, neler yapabileceği düşünülmeye başlanmıştır.

Bunun üzerine, insan zekâsının daha geniş bir içeriğe sahip olduğu fikrinde olan Gardner, Çoklu Zekâ Kuramını öne sürmüştür.

Gardner’a göre bireyler aynı düşünüş tarzına sahip değildir. Zekâ sayılabilecek özellikleri şu şekilde ölçütlere ayırmıştır.

  • Bir dizi sembole sahip olması
  • Kültürel yapıda değeri olması
  • Aracılığıyla mal veya hizmet üretilebilmesi
  • İçinde problem çözülebilmesi

Yine Gardner’a göre her insan sekiz zekâ alanı ile dünyaya gelir. Çoklu Zekâ Kuramı temelde her bireyin tüm zekâ alanlarından değişik miktarlarda taşıdığı, baskın olanın daha belirgin olarak ortaya çıktığı görüşüne dayanır.

Gardner, bireylerin alacakları eğitimin tüm zekâ alanlarını geliştirmeye yönelik olması gerektiğini savunmuştur.

Mantıksal / Matematiksel Zekâ

Bu zekâ alanı gelişmiş bireyler; problem çözmede, verilerden sonuç oluşturmada, mantıksal ve matematiksel düşünmede, bilimsel yaklaşım yapmada, tümevarım ve tümdengelim oluşturmada ve sınıflama yapmada oldukça başarılıdırlar.

Uygun meslekler: Mühendisler, matematikçiler, istatistikçiler, bilgisayar programcıları…

Sözel / Dilsel Zekâ

Bu zekâ alanı gelişmiş bireyler; ikna edici konuşurlar, şiir, roman, hikâye gibi eserler üretebilirler, kelime hazneleri geniştir ve okuduklarını kolaylıkla anlarlar, tekerleme söyleme ve kelime oyunu oynama konularında başarılıdırlar.

Uygun meslekler: Edebiyatçılar, yazarlar, politikacılar, öğretmenler, spikerler…

Görsel / Uzamsal Zekâ

Bu zekâ alanı gelişmiş bireyler; izleyerek öğrenme, yer-yön bulma, ince detayları, renkleri ve desenleri tarif edebilme ve hatırlama, üç boyutlu modeller yapma ve harita okuma gibi konularda başarılıdırlar.

Uygun meslekler: Heykeltıraş, mimar, takı tasarımcısı, modacı, denizci…

Müziksel / Ritmik Zekâ

Bu zekâ alanı gelişmiş bireyler; müzik aleti kullanma, ritim tutma, nota çıkarma, şarkı söyleme, melodileri hatırlama, beste yapma, sesleri ayırt etme gibi konularda başarılıdırlar.

Uygun meslekler: Müzik öğretmeni, müzisyen, orkestra şefi, besteci, söz ve müzik yazarı, solist…

Bedensel / Kinestetik Zekâ

Bu zekâ alanı gelişmiş bireyler; el-beden koordinasyonu, hız, denge, esneklik konularında başarılıdırlar.

Uygun meslekler: Beden eğitimi öğretmeni, dansçı, sporcu, aktör, şoför, pilot, cerrah…

Öze Dönük / Bireysel / İçsel Zekâ

Bu zekâ alanı gelişmiş bireyler; kim olduklarını, olumlu ya da olumsuz yanlarını, hislerinin nedenlerini bilirler. Kişisel problemlerini yansıtıcı düşünme yöntemiyle çözmede başarılıdırlar.

Uygun meslekler: Yazar, öğretmen, senarist, oyuncu, mühendis… (Tüm meslek grupları buraya dahil edilebilir.)

Sosyal / Bireylerarası Zekâ

Bu zekâ alanı gelişmiş bireyler; liderlik yapma, yol gösterme, empati yeteneği, kolayca arkadaş edinebilme, öne çıkma konularında başarılıdırlar.

Uygun meslekler: Aktivite planlayıcı, lider, psikolog, politikacı…

Doğa Zekâsı

Bu zekâsı gelişmiş bireyler; doğayı, hayvanları ve canlılığı sevme, çevre düzen ve temizliğine önem verme, gezi ve kamp etkinliklerinde bulunma, doğa olaylarına karşı hassas olma konularında başarılıdırlar.

Uygun meslekler: Veteriner, ziraat mühendisi, peyzaj mimarı, zoolog, botanikçi, biyolog…

Bu zekâ türlerinin dışında; Gardner, son dönemlerinde tanımladığı fakat kesin olarak sonuçlandırılmamış bir zekâ türünden daha bahsetmiştir. Bu, “ Varoluşçu Zekâ ” dır. Gardner, bu zekâ türünü taşıyanlar için: “Ölüm, son gerçekler ve yaşam hakkındaki sorular üzerinde uzun uzun düşünme ve ortaya çözüm atma eğilimi sergileyen bireyler”  diye bahsetmiştir.

O halde toplumdaki “zeki olma” algısının yalnızca sekizde bir ya da sekizde iki olduğunun bilincinde olarak kıyaslandığınız komşu çocuğuyla farklı düşünme şekilleriniz ve farklı baskın zekâ türleriniz bulunduğunu, farklı alanlarda zeki olduğunuzu bilmelisiniz.

Ve birinin zekâsına hakaret etmeden önce sekiz kere düşünmelisiniz.

KAYNAKÇA:

http://www.efdergi.hacettepe.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/1161-published.pdf

Matematiksel

Hazırlayan: Gamze Dönmez

Avatar
Okumayı pek çok eyleme tercih eden, araştırmayı, öğrenmeyi, öğretmeyi ve yeniden öğrenmeyi çok seven, amatör olarak öykü yazarlığı yapan bir ilköğretim matematik öğretmeniyim. Öğrenme psikolojisi, gelişim psikolojisi, olasılık, geometri ve mantık en çok dikkatimi çeken alanlardan. Merak uyandırıp geri çekilmenin merak gidermekten daha faydalı olduğunu düşünüyorum. Bilginin ve bilmenin gücüne sonsuz saygı duyuyorum. Paylaşmak güzeldir!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.