Bilmediğimiz Yönleri ile Evangelista Torricelli

İtalyan fizikçi ve matematikçi Torricelli 15 Ekim 1608 de Gaspare ve Caterina Torricelli çiftinin çocukları olarak  İtalya’nın Faenza şehrinde dünyaya geldi. Babası tekstil işcisiydi ve ailesi oldukça fakirdi. Ailesi yeteneklerini farkedince, Torricelli’yi temel eğitimini tamamlayabilmesi için rahip olan amcası  Jacopo’nun yanına gönderdi. Amcası yetenekli Torricelli’yi matematik ve felsefe eğitimi için dönemin genç ve yetenekli  öğrencilerine eğitim veren Faenza’daki  papaz okuluna (cizvit okulu) kaydettirdi ve Torricelli 1624 -1626 yılları arasında burada eğitim gördü.

Sonraki yıllarda ise amcası, Torricelli’yi Sapienza Üniversitesi’nde matematik profesörlüğü yapmakta olan aynı zamanda Galileo Galilei’nin de öğrencisi olan Benedotto Castelli’nin yanına Roma’ya gönderdi.

Aslında bazı kaynaklarda Torricelli’nin üniversiteye kayıtlı olduğuna dair kesin bir bilgi bulunmadığını, aldığı eğitimin Castelli tarafından özel olarak düzenlendiğini göstermektedir.

Castelli’den aldığı matematik, mekanik, hidrolik, astronomi derslerinin yanı sıra onun sekreterliğini yapmaya başlayan Torricelli, bu görevi 1932’ye kadar sürdü. Castelli o sıralarda  akan sular üzerinde deneyler yapıyordu. 8. Papa Urban tarafından verilen bir kararla hidrolik alandaki çalışmalar Torricelli’ ye bırakıldı.

Torricelli aynı zamanda Galileo’ya büyük hayranlık duyuyor, astronomi ile de ilgileniyordu ve kararlı bir Kopernikçiydi. 1633’te Galileo’nun kınanması bu ilgisinin değişmesine yol açtı. Otoriteye dayanma eğiliminde olmamasına ragmen Kopernikçi görüşünün onu tehlikeye sokacağını fark etti ve çalışmalarını daha tehlikeden uzak olan matematik alanında yoğunlaştırdı.

1638 yılında Galieo’nun “Dialogues of the New Science” adlı eserinin yayınlanmasından hemen sonra  Torricelli, Galileo’ya Kopernikçi görüşü benimsediğini belirten bir mektup yazdı. Astronominin onu büyülediğini ve Galileo’nun destekçisi olduğunu açıkladı, aynı zamanda matematik alanındaki çalışmalarını da  Galileo’ya bildirme fırsatı buldu.

Mektup üzerine Galileo, Torricelli’yi acilen yanına Tuskana’ya davet etti. Fakat annesinin o sıralar ciddi bir hastalığın eşiğinde olması Torricelli’nin bu davete hemen yanıt vermesine engel oldu ve ancak Galileo’nun ölümüne üç ay kala bu teklifi kabul edebildi. O sıralarda  Torricelli açık hava basıncı ile ilgili deneyler yapıyordu.

Aslında biz onu en çok barometreyi icat etmesini sağlayan bu deneyi ile tanıyoruz.

1643’te meslektaşı Vincenzo Viviani ona atmosfer basıncının aynı sıvı üzerinde ters çevrilmiş bir tüpte bir sıvının yükseleceği yüksekliği belirlediğini gösteren bir deney önerdi. Bu deney sürekli bir vakum oluşturan barometrenin icat edilmesinde etkili oldu. Boşluğun var olup olmadığı asırlardır tartışılan bir konuydu ve kesin bir açıklama mevcut değildi. Aynı deney onun boşluğun var olup olmadığı ile ilgili bir çok soruyu cevaplamasını da sağladı. Torricelli bu deneyi yaparak hava boşluğunun varlığı ile ilgili ilk kez doğru açıklamayı yaptı. Daha sonra yaptığı  deneyler ve çalıştığı matematiksel konular ile ilgili Galileo’nun görüşlerini aldı.

Ve 1647 yılında Barometre adını verdiğimiz açık hava basıncını ölçen aleti icat etti.

Galileo’nun ölümünden sonra Grandük Ferdinando, Torricelli’den Grandükal matematikçi olarak Galileo’nun yerini almasını  ve Pisa Üniversitesinde  görev yapmasını istedi. Pisa Üniversitesinde  görev yaptığı süre içerisinde sikloidin alanını ve ağırlık merkezini de hesapladı. Bu çalışmaların sonucunda 1644 yılında çalışmalarını anlattığı “Opera Geometrica” isimli kitabı yayınlandı. Kendisi devamında geometri alanında saygın bir isim olmuştu.

Optik alanında da çalışmaları bulunan Torricelli mikroskobik lenslerin bir ısıtaç kullanılarak camdan üretileceğini de keşfetti, daha sonra da şu an Floransa Galileo müzesinde korunmakta olan bir çok teleskobu, basit mikroskobu ve büyük lensleri icat etti. Ayrıca rüzgarların oluşmasına ‘’Rüzgarlar dünyanın farklı bölgelerinde hava sıcaklığı ve hava yoğunluğu nedeniyle oluşmaktadır.’’ şeklinde bilimsel bir açıklama getiren ilk kişi oldu.

Kendisi ölmeden önce mektuplarını ve yayınlanmamış el yazmalarını yayınlaması için arkadaşı Ludovico Serenai’ye emanet etse de, maalesef bu el yazmalarından bazıları kaybolmuş, bazıları da istediği gibi yayınlanmamıştır.

Basılı eserleri:

-Trattato del Moto 

-Opera de Geometricia

-Lezioni Accademiche

-Esperienza dell’argento vivo

25 Ekim 1647’de tifo nedeniyle 39 yaşında Floransa’da hayatını kaybettikten sonra 1935 yılında Ay’da bulunan bir kratere  onun adı verilmiştir. Bilime yaptığı katkılardan dolayı 1864’de Faenza şehrine heykeli dikilmiştir.

Maalesef bazı çalışmaları doğru şekilde kaydedilmediği ya da korunamadığı için bilime belki de hiç bilmediğimiz ve asla bilemeyeceğimiz çok farklı katkıları da mevcuttur.

Derleyen: Dilek TAŞBAŞI

Dip Not:

Çukurova Üniversitesi İstatistik Bölûmü  lisans öğrencisiyim.Kağıda, kaleme ve kitaba olan aşkım satırlara sığmaz. Yargılardan uzak, sevgiyle saf bir yaklaşım içinde olan bir Dünya hayali ile yaşıyorum…

Bazen bir şeyler olur anlamadıklarınızı anlamaya başlar görmediklerinizi görürsünüz hatta hayatınızda önemli değişiklikler yaratacak adımlar bile atabilirsiniz. İşte orası çok önemlidir. Farkındalıkların hayat kurtardığının altını özenle hep  çizerim. Böyle bir farkındalığımın oluşmasında  önemli yeri olan beni bölümüme bağlayan hocama Doç. Dr. Deniz Ünal’a teşekkürlerim sonsuzdur.

Matematiksel

Hazırlayan: Matematiksel

Avatar
Bu yazı gönüllü yazarlarımız tarafından hazırlanmış veya sitemiz editörleri tarafından belirtilen kaynaktan aslına uygun kalınarak eklenmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.