YAŞAM

Bilişsel Becerileri İle İnsanı Etkileyen 6 Hayvan

Biz insanlar problem çözme ve akıl yürütme yeteneğine sahibiz. Aletler yapıyoruz ve kullanıyoruz. Yaratıcıyız. Soyut düşünüyoruz. Dilimiz var ve bunu karmaşık fikirleri ifade etmek için kullanıyoruz. Bütün bunlar neticesinde kendimizi zeki olarak tanımlıyoruz.

Ancak bilmemiz gereken bir şey var. Hayvanlar aleminin diğer üyeleri de zeka belirtileri sergilerler ve bazı bilim insanları hayvanın insan zekasına karşı tanımının sadece bir derece meselesi olduğunu söyler.

Her canlının bilişsel becerisini elbette kendi ekolojik ortamlarında değerlendirmek gereklidir. Bu nedenle en zeki hayvanlar listesinde bir sıralama yapmak pek de doğru değildir. Ancak araştırmacıların favorileri üzerinden yaptıkları değerlendirmelere göz atarak bir fikir edinebiliriz.

1- BONOBOLAR

VANESSA WOODS Duke Üniversitesi Evrimsel Antropoloji Bölümü

Bonobolar maymunların en zekisi. Bazen onların insanlardan bile zeki olduklarını düşünmüyor değilim. Çünkü o kocaman beynimize ve çok güvendiğimiz zihin kapasitemize rağmen bizlerin henüz başaramadığı bir şeyi yapıyor, barış içinde yaşıyorlar.

Zekâ birçok şekle bürünebilir. Örneğin bilişsel kapasitesi yüksek olup belirli bir görevi yerine getirmek konusunda plan yapabilen bir canlının zeki olduğundan şüphe duymuyoruz. Ama bir de duygusal zekâ dediğimiz şey var ki sanıyorum bunu geliştirmek için bonoboları örnek alabiliriz.

Geçtiğimiz 40 yıl boyunca, kendi zihnimizin sırlarını çözebilmek adına şempanzelerin bilişsel becerilerini izledik. Ve gördük ki onların da bizler gibi bazı karanlık yönleri var. Birbirlerini öldürüyor, hiç çekinmeden kendi türleriyle savaşıyorlar. Bazen dişilerin sosyal statülerini küçümsüyor, hatta onları dövüyor ve dahası bebekleri bile tehdit ediyorlar.

Ama en az şempanzeler kadar akraba olduğumuz bonobolarda bizde olmayan bir şey var. Onlar sosyal çevrelerinde barış içinde yaşamayı başarmışlar.

Bonobolar için uygun olan formül seks çevresinde şekilleniyor. Gerilimi bastırmak için seksi kullanıyorlar. Tabii ki bizler için aynı formülün işe yarayacağını sanmıyorum. Ama büyük bir sorunu ortadan kaldırdıkları gerçeğinden yola çıkarsak, bonobo örneği üzerinde düşünmekte ve sosyal yaşamlarını yakından incelemekte fayda var.

Okuma önerisi: Bir Şempanze Gibi Düşünmek – Ai Projesi

2- AHTAPOTLAR

ROGER T. HANLON Massachusetts Woods Hole Deniz Biyolojisi Laboratuarı

Ahtapotlar ufak vücutlarına rağmen, kendileriyle aynı kategoride olan canlılar arasında en büyük beyne sahip olma unvanına sahipler. Ve bizler gibi hem kısa erimli hem de uzun erimli hafızayı kullanabiliyor oluşları sayesinde, zekânın ölçütü olarak gördüğümüz bazı davranışlar geliştirmeyi başarmışlar.

Bir omurgaya bile sahip olmayan bu antik canlının becerileri bizde bile yok. Nasıl bir ortamda bulunursa bulunsun, mükemmel kamuflaj yeteneği sayesinde her seferinde görünmez olmayı başarıyor. En renkli mercan resiflerinde mi, yoksa yosunlu yeşil sularda mı saklanmak istediğine göre çeşitli teknikleri var.

Dahası, bir takım değişimler geçirip ortamın renklerine ve dokusuna uygun bir şekle bürünerek görünmez olması sadece bir saniye sürüyor. Bu basit bir refleks değil. Oluşması için nöral anlamda zorlu bir süreç gerekmekte.

Bunu bir saniye gibi kısacık bir zaman aralığında başarıyor olması, çevresinden elde ettiği tüm verileri çok hızlı bir şekilde değerlendirebildiğini de göstermekte.

Okuma Önerisi: Ahtapotlar Beyinlerindeki Genetik Kodları Değiştirebiliyor

3- KARGALAR

NICOLA S. CLAYTON Cambridge Üniversitesi Karşılaştırmalı Bilişsellik Laboratuarı

Kargalar Düşünülenden Çok Daha Akıllı

Kargalar da en az büyük insansı maymunlar kadar zekiler. Bu şaşırtıcı gelebilir ama karga ve maymunlar, yaşamlarında benzer problemlerle karşılaşıyor ve sorunları çözme konusunda da benzeşen yöntemler kullanıyorlar.

İki tür de karmaşık bir sosyal ortama mensup ve bu dünya içinde hem rekabetçi hem de işbirlikçi olmak zorundalar. Yani bizlerden pek farkları yok.

Geçtiğimiz on yıl boyunca onlar üzerinde sürdürdüğümüz araştırmaların hepsi, kargaların geçmişi hatırlama konusunda çok iddialı olduğunu gösterdi. Güçlü bir hafızaya sahipler ve ne zaman, nerede, nasıl bir şey yaşandığını biliyorlar.

Psikologların çoğu bu becerinin, zihinde zaman yolculuğu yapıp geriye gitmek ve geçmişteki durumları tekrar etmek anlamına geldiğini, dolayısıyla sadece insanlara özgü, eşsiz bir durum olduğunu düşünüyor.

Oysa onlar da bir şekilde bunu başarıyorlar. Ayrıca kendilerini diğer bireylerin yerine koyarak durum tahlili yapma konusunda da yetenekliler. Bildiğimiz gibi bu da insana özgü olduğu sanılan becerilerden.

Okuma önerisi: Kargalar Düşünülenden Çok Daha Akıllı

4- YUNUSLAR

STAN KUCZAJ, Güney Mississippi Üniversitesi Deniz Memelileri Laboratuarı

Zekâ, yaşadığımız dünya hakkında muhakeme kapasitesi geliştirmiş olmak ve onu algılayabilmek demek. Yunuslar bu konuda öyle iddialılar ki karşılaştıkları sorunları oldukça yaratıcı şekillerde çözebiliyorlar. Spontan davranışlarına göz attığımızda bile bizi şaşırtmayı başarıyorlar.

Örneğin oynamayı sevdiklerini biliyoruz. Peki, sürekli aynı şekilde oynamaktansa zamanla daha zor oyunlar tasarladıklarını biliyor muydunuz?

Zekâlarına meydan okuyan durumları seviyor, kendilerine problem yaratarak bunları çözüme ulaştırmaya bayılıyorlar. Bu bilişsel kapasitelerinin gelişime açık olduğunu, insanlar gibi öğrendiklerini ve zekânın onlar için de önemli olduğunu gösteriyor.

Yunuslar çevreleri hakkında merak duyuyor, öğrenme heyecanını diğer türler ve objeleri anlayabilmek için kullanıyorlar. Onlarla duygusal bir bağ kurmakta zorlanmıyoruz çünkü bizim onları merak ettiğimiz gibi onlar da bizim hakkımızda bilgi edinmenin peşindeler.

5- FİLLER

CAITLIN O’CONNELL Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi

Tüm kara hayvanları içinde en büyük beyne sahip olan tür filler. İnanıyorum ki şu anda onlar hakkında bildiklerimiz, keşfedeceklerimizin yanında önemsiz kalacak.

Bilişsel kapasitelerini ölçmek adına kullandığımız testleri bile yeni tasarlamaya başladık. Üstelik daha şimdiden aynada kendi yansımalarını tanıyabildiklerini biliyoruz.

Filler hakkında beni en çok etkileyen şeylerden biri ünlü hafızaları. Sosyal bağları da çok kuvvetli olduğu için bir süre boyunca birbirlerinden ayrı kaldıklarında tekrar kavuştukları o anı izlemek gerçekten paha biçilmez bir deneyim gibi.

Birbirlerini özlüyor, kavuşunca seviniyor, bunu bir seremoniye çeviriyorlar. Uzun zamandır görmediğimiz bir arkadaşımızla karşılaştığımızda sevinir, kucaklaşır ve sesimize bu duyguyu yansıtırız. Onlar da aynı şeyi yapıyorlar.

6- SIRTLANLAR

CHRISTINE DREA Duke Üniv., Evrimsel Antropoloji ve Biyoloji Fakültesi

Sırtlanlar hakkındaki bilgilerimiz son derece çarpıtılmış durumda. Onları pusuya yatıp hain planlar yapan leş yiyiciler olarak tanıyoruz. Aslında Afrika’nın en başarılı sosyal avcıları olduklarını söyleyebilirim.

Sırtlanların sosyal zekâsına genellikle avlandıkları zamanlarda tanıklık ediyoruz. Sıradan bir avı tek başlarına ele geçirebildikleri gibi, zebra gibi daha büyük bir avın peşine düşmek için diğer hayvanlarla işbirliği yaptıkları da oluyor.

Bunu başarabilmek için güçlü bir zaman ve mekân algısına sahip olmaları gerek. Tabii bu algıyı diğerleriyle kurdukları iletişimde aktarabiliyor olmaları da şaşırtıcı.

Kısacası çok yetenekli planlayıcılar oldukları ve diğer türlerle bile rahatça iletişim kurabildikleri ortada. Bunu yaparken genelde vücut dilini kullanıyorlar. Duruşları, tüyleri, kulaklarını oynatarak verdikleri sinyaller ve kuyruklarının o an aldığı şekiller bir araya geldiğinde mesaj aktarılmış oluyor.

Ayrıca sosyal çevrelerinden edindikleri verileri hızlıca derliyor, ufukta gördükleri bir canlının dost mu düşman mı olduğunu anında tespit edebiliyorlar.

Kusursuz bir avcı yaratmak isteseydiniz ve yapabilecek gücünüz de olsaydı, en iyi becerileri bir araya getirip birleştirdiğinizde aslanla değil, sırtlanla karşılaşırdınız.

Okuma Önerisi: Araştırmalar Gösteriyor ki Hayvanlar da Sayı Sayabilir

Matematiksel

Kaynak
nbcnews.com"Onların Zihni", Popular Science, Kasım 2015

Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu