Bilimsel Araştırma Nasıl Yapılır?

İnsanlık tarihine bakıldığında bilgi üretmekte etkili olan birçok unsur görürüz: İnançlar, deneyimler, gözlemler ve efsanelerdir. Ancak bunlarla üretilen bilgilere bilimsel bilgi diyemeyiz. Bilimsel bilgi, bilimsel araştırmalarla üretilen bilgidir.

Bir araştırmanın bilimsel araştırma olabilmesi için alanyazından çıkması, probleminin olması, süreçlerinin sistematik olması, mantıksal ve rasyonel (akla dayanan) olması gerekir. Bir bilimsel araştırma, ilgili olduğu alana katkı ve yenilik sağlamalıdır. Aynı zamanda bilim herkese açık olduğundan ve bilgilerin katlanarak birikimlerle çoğalmasından dolayı bir bilimsel araştırmanın bilimsel bir dergide yayımlanması ve evrensellik kazanması gerekir.

Bilimsel araştırmanın problemi güncel konulardan ortaya çıkmalıdır. Bu problem belirlenirken önceki araştırmalarda neler yapılmış ona bakılmalıdır. Bir araştırma problemi belirlenirken deneyimler de kullanılabilir. Alanda deneyimlediğimiz bir sorunun, araştırması yapılmamışsa veya yapılsa bile katkı sağlayan bir sonuca ulaşılamamışsa veya bir sonuca ulaşılmış olsa bile yeni sonuçlara ulaşılacağı düşünülüyorsa bu sorun da bir araştırma problemi olabilir. Burada önemli olan deneyimin alanyazınla ilişkilendirilmesidir. Ayrıca bir bilimsel araştırmanın bulgularının doğruluğunu anlamak için de yeni bilimsel araştırmalar yapılabilir. Böylece elde edilen sonuçlar test edilir ve bilim dinamiklik kazanır.

Bilimsel bir araştırma sonucunda elde edilen ürün ile bilimsel araştırma süreci arasında döngüsel bir ilişki vardır. Süreç sonucunda bir ürün elde ederken süreçte ise önceki araştırmalarda elde edilen ürünler kullanılır veya elde edilen ürün gelecek araştırmaların süreçlerinde kullanılır. Bu durum bilimsel bilgilerin birikimlerle çoğalmasının doğal bir sonucudur.

Bilimsel araştırma kavramını net ve kapsayıcı bir şekilde tanımlayan Karasar’a göre bilimsel araştırma, sorunlara güvenilir çözümler aramak amacıyla, planlı ve sistemli olarak, verilerin toplanması, çözümlenmesi, yorumlanarak değerlendirilmesi ve rapor edilmesi sürecidir (Büyüköztürk, v.dğr., 2014, s. 11).

Bilimsel Araştırma Türleri

Araştırmalar sınıflandırılırken temel aldıkları felsefeye ve bakış açılarına göre nicel (quantitative), nitel (qualitative) araştırma olarak ikiye ayrılır. Temel alınan felsefe ve bakış açısı, araştırmacıları olayları ve olguları nasıl anlayacakları ve açıklayacakları konusunda yönlendirir.

Nicel Araştırmalar

Gerçekliği araştırmacıdan bağımsız gören, kendi dışında olan gerçekliğin de nesnel olarak gözlenip, ölçülüp analiz edilebileceğini kabul eden pozitivist görüş nicel araştırmaları tanımlamaktadır (Büyüköztürk, v.dğr., 2014, s. 12). Bu araştırma türünün felsefesi dünyanın fiziksel olarak algılanabilen gerçeklerden oluştuğunu ve bu gerçeklerin metafizik gibi ruhsallık içeren kavramlardan ayrı olduğunu belirtir. Kısacası nicel (sayısal) verilerin toplamını ve analizini gerektirir.

Nicel araştırmalar kendi içinde çeşitli türlere ayrılır:

  1. Tarama Araştırması
  2. Korelasyonel Araştırma
  3. Nedensel Karşılaştırma Araştırması
  4. Deneysel Araştırma
  5. Tek Denekli Araştırma
  6. Meta-Analiz

Nitel Araştırmalar

Araştırmacının bilgileri ve deneyimleriyle gerçekliğin bulunduğu bağlamda anlamlandırılmasını temel alan anti-pozitivist yorumcu bakış açısı nitel araştırmalara işaret eder (Büyüköztürk, v.dğr., 2014, s. 16). Nicel araştırmalar tek gerçek derken nitel araştırmalar birçok gerçekten bahseder. Yani aynı durumlarda farklı kişisel görüşlerin olabileceği felsefesi hakimdir.

Nitel türler genellikle bulguların çözümlenmesine yönelik tekniklerdir (Armağan, 1983, s. 66). Bu çözümlemeler akla dayanacak şekilde içsel veya dışsal olabilirler. İçsel çözümlemelerde bulgular, onu inceleyen kişi tarafından yorumlanmakta ve bu yorum ise kişinin tutumlarına ve algılamasına göre değişiklik gösterebilmektedir. Bu yüzden içsel çözümleme öznel bir nitelik taşımaktadır. Dışsal çözümlemede ise sadece bulgular değil, bulguların ortaya çıktığı koşullar da çözümlenir.

Nicel araştırmalar kendi içinde çeşitli türlere ayrılır:

  1. Etnografik Araştırma
  2. Tarihi Araştırma
  3. Eylem Araştırması
  4. Olgubilim Çalışmaları
  5. Kuram Oluşturma Çalışmaları
  6. Durum Çalışması
  7. Anlatı Araştırması

Düzeylerine Göre Araştırma Türleri

Bilimsel araştırmalar düzeylerine göre betimsel, ilişkisel ve müdahaleli olacak şekilde üçe ayrılır.

Betimsel (descriptive) araştırmaların içinde tarama, etnografik ve tarihi araştırmalar yer alır. Bu düzey araştırmalar verilen bir durumu olabildiğince tam ve dikkatli bir şekilde açıklar. Tarama araştırması en yaygın olanıdır.

İlişkisel (associational) araştırmaların içinde korelasyonel ve nedensel karşılaştırma araştırmaları vardır. İlişkileri ve bağlantıları inceleyen araştırmalardır.

Müdahaleli (intervention) araştırmaların içinde deneysel, tek denekli ve eylem araştırmaları vardır. Bu araştırmalarda belirli bir yöntem ya da uygulamanın bir ya da daha fazla sonucu etkilemesi beklenir. Kuramsal tahminleri doğrulayarak ya da yanlışlayarak sahip olunan genel bilgilere katkıda bulunur (Büyüköztürk, v.dğr., 2014, s. 23).

Bilimsel Araştırma Süreçleri

Ele aldığımız hangi yöntem seçilirse seçilsin bir bilimsel araştırma yapılırken araştırmacılar benzer aşamalarda ilerlerler. Araştırmacılar, araştırma sürecini planlarken bu aşamaları eş zamanlı olarak düşünmek zorundadırlar. Aşamalar arasında geri dönüşler yapılabileceği için araştırma süreci döngüsel ve esnektir. Bu aşamaların hangisinde olunursa olunsun bir literatür taraması her zaman yapılmak zorundadır. Bu tarama araştırmanın başından sonuna kadar bütün araştırma süreci boyunca devam eder, yani literatür sürekli incelenmelidir.

Bilimsel yöntemin aşamaları genel olarak şu aşamalarda açıklanır:

  1. Sorunun (problemin) fark edilmesi,
  2. Sorunun tanımlanması,
  3. Çözüm önerilerinin tahmini,
  4. Araştırma yönteminin geliştirilmesi (desen, örneklem, araç, analiz),
  5. Verilerin toplanması ve analizi,
  6. Karar verme ve yorumlama.

Bu aşamalarla birlikte son aşamaya raporlaştırma aşaması da eklenebilmektedir. Bu aşama süreçte yapılanların yazılı hale getirilmesini ve saklanmasını içerir.

Genel olarak kabul görmüş bu aşamalandırmanın dışında bilimsel yöntem şu aşamalarla da açıklanabilir:

  1. Olgusal Süreç (Betimleme)
  2. Kuramsal Süreç (Açıklama)

Üniversitelerin lisans ve özellikle lisansüstü seviyelerinde verilen öğretimde, bilimsel araştırmalar yapmanız gerektiğinde bu yazıda değindiğimiz bilimsel araştırma türlerini ve süreçlerini kullanmanız gerekecek. Fakat belirtmek isterim ki bu yazı size bilimsel araştırma yapabilecek derinlikte ayrıntı sunmuyor. Bu yazı sizlerin aklında bir fikir oluşturması ve kaynak göstermesi ve bilimsel meraka sahip insanların da bilimsel araştırmaların nasıl yapıldığının merakını gidermesi için yazıldı. Bahsedilen türlerin ve süreçlerin detaylı bilgisine, gösterdiğimiz kaynak kitaplardan ulaşabilirsiniz.

Meraklı ve araştırmacı kalmanız dileklerimle…

Kaynakça: 

Armağan, İ. (1983). Yöntembilim I: bilimsel yöntem. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Yayınları.

Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., ve Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayınları.

Atakan YÜCEL

Matematiksel

Paylaşmak İsterseniz

Yazıyı Hazırlayan: Atakan YÜCEL

Merhaba! Edirne Keşan Anadolu Öğretmen Lisesi'nden 2014'te, İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi İlköğretim Matematik Öğretmenliği bölümünden 2018'de mezun oldum. Şuanda mezun olduğum üniversitenin aynı bölümünde yüksek lisans yapıyorum. Kendimi geliştirebileceğim her alanda geliştirmek için çaba harcıyorum. Bireylerin özgelişimlerinin hiçbir zaman sona ermeyeceğini ve herkesin kendisini geliştirmesi için farklı alanlarda birtakım fırsatları olduğunu düşünüyorum. Fırsatların olmadığı zamanlarda ise gerçekten gelişim isteyen bireylerin, kendilerine fırsatlar yaratabileceğine inanıyorum. İlerlediğim bu özgelişim yolunda birçok çalışma yapmak için çaba sarf ediyorum. Kitaplar okuyor ve yazılar yazıyorum. Alanım olan matematik ile sınırlı kalmayıp, felsefeye ve sanata da vakit ayırıyorum. Bakış açımı genişletmek için farklı ülkelerden, farklı kültürlerden insanlarla tanışıyorum ve bunun için zaman yaratıyorum. Yeni diller öğrenmek için planlar yapıp bunları uygulamaya çalışıyorum. Bireyin özgelişimini gerçekleştirirken alması gereken güç, her zaman kendi içindeydi ve hala da içinde. Bu gücü kullanmaya giden yol, tamamen zihnimizde bitiyor. İyi gelişmeler dilerim!

Bunlara da Göz Atın

Altıncı His: Sezgi

                              …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

ga('send', 'pageview');