YAŞAM

Aşılar Nasıl Çalışır? Bağışıklık Sistemini Nasıl Güçlendirir?

Bağışıklık sisteminizi ölümcül hastalıklarla savaşmak için eğiten iğneler, damlalar ve spreylerle tanışın.

Aşıların nasıl çalıştığını anlamak için önce bağışıklık sisteminin bulaşıcı hastalıklara karşı bizi nasıl koruduğunu anlamak gerekir. Milyonlarca akyuvardan oluşan bağışıklık sistemi, iki şekilde bizi korur. İlk olarak, doğal bağışıklık sistemi mikropların çoğalıp yayılmasını önleyen önlemler alır. Sonra da edinsel bağışıklık sisteminiz devreye girip tehdidi ortadan kaldırıyor.

Edinsel bağışıklık sisteminin hazır hale getirmesi zaman alır. İşte burada aşılar devreye girer. Aşı, hastalıkların size bulaşmasını beklemek yerine, bağışıklık sisteminize önceden hazırlanma şansı verir.

Bilinen ilk aşı, 1796 yılında bilim insanı Edward Janner‘in ineklerde görülen çiçek hastalığı virüsünden elde ettiği bir maddeyi 8 yaşındaki bir çocuğa enjekte etmesi ile gerçekleşmiştir.

Bağışıklık Sistemi Nasıl Çalışır?

Yabancı mikroplar vücudumuza girdiğinde bağışıklık sistemi bunları tanımlayıp vücudumuzdan atmak için bir dizi tepki verir. Bu doğal bağışıklık tepkileri, edinsel bağışıklık denen ikinci savunma hattımızı da harekete geçirir. Görevleri mikropla savaşmak ve saldırganların özellikleri ve onlarla en iyi nasıl savaşılacağı konusunda bilgi toplamak olan özel B ve T hücreleri devreye girer.

Bu bilgiler, aynı patojen (mikrop) vücuda tekrar saldırdığında çok işe yarar.

Vücudumuzun gösterdiği bu akıllıca tepkiye rağmen hala risk vardır.
Vücudun patojenlere nasıl tepki göstereceğini öğrenmesi ve savunma geliştirmesi zaman alır. Ama bazen de eğer vücut patojenlerle savaşamayacak kadar güçsüz ve gençse (mesela bebek ise) güçlü patojenler vücut için çok tehlikeli olabilir.

Vücudun kendini savunmak için kullandığı yöntemlerden yola çıkarak doktorlar aşıları kullanarak, insanları hastalığa tamamen maruz bırakmadan, vücudun adaptif bağışıklık sistemini harekete geçirirler.

Bunun sonucunda birçok farklı tipe ayrılan ve her biri farklı bir hastalık için kullanılan birçok aşı tipi ortaya çıkmıştır.

İlk olarak canlı (atenüe) aşılar vardır. Bunlar patojenin zayıflatılmış, zararsız biçimidir. İkincisi, inaktif (ölü) aşılardır. Bu aşılarda patojenler ölüdürler.

Bu iki aşı tipinde de zayıflatılmış ya da etkisiz hale getirilmiş patojen tam bir hastalığa yol açamaz ama tıpkı bir hastalık varmış gibi bağışıklık sistemini uyarıp harekete geçirir. Böylece patojenlerin bir profilini oluşturarak vücuda bir saldırıyı tanımayı öğretir.

Canlı aşıların olumsuz yanı üretimlerinin zor olmasıdır. Ayrıca canlı ve az da olsa güçlü oldukları için bağışıklık sistemi zayıf kişiler bu aşıları yaptıramazlar. İnaktif aşıların olumsuz yanı ise uzun süreli bir bağışıklık sağlamamalarıdır.

Bir başka aşı tipi ise subunit aşıdır. Bu aşılar patojenlerin yalnızca antijen adı verilen kısmından yapılırlar. Çünkü bağışıklık sistemini asıl tetikleyen bu maddedir.

Antijenlerin protein ve polisakkarit gibi sadece belirli bileşenlerinin ayrıştırılmasıyla elde edilen bu aşılar belirli tepkileri harekete geçirebilirler.

Bilim insanları şimdi DNA aşısı adı verilen tamamen yeni aşı tipleri üzerinde çalışıyor. Bu aşı tipinde, vücudun belirli patojenlere karşı bağışıklık tepkisini tetiklemede ihtiyaç duyduğu belirli antijenleri üreten genler ayrıştırılmıştır.

Okuma Önerisi: Aşı Geliştirme Süreci Nasıl Gerçekleşir?

Bu genler insan vücuduna enjekte edildiğinde vücuttaki hücrelere antijen üretme komutu verir. Bu daha güçlü bir bağışıklık tepkisi sağlar ve vücudu gelecekteki tehditlere karşı hazırlar. Ayrıca aşı sadece belirli bir genetik materyal içerdiği için patojenin içeriğinde bulunan ve hastalığa sebep olup hastaya zarar verebilecek diğer maddeleri içermez.

Eğer bu aşılar başarılı olursa önümüzdeki yıllarda saldırgan patojenlere karşı daha etkili tedaviler geliştirebiliriz.

Edward Jenner’in bu olağanüstü buluşunun uzun yıllar boyunca modern tıbbı teşvik etmesi gibi devam eden aşı geliştirme çalışmaları da belki de bir gün HIV, sıtma, Ebola veya Koronavirüs gibi hastalıkları bile tedavi edebilme imkanı sağlayabilir.

İzlemek isterseniz…

Okumaya devam edin: Aşı Karşıtlığı – Küresel Sağlığımız Artık Tehdit Altında

Kaynak
https://ed.ted.com/lessons/how-do-vaccines-work-kelwalin-dhanasarnsombut

Matematiksel

Busra Meral

Keyifli okumalar...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu