Bilimde Neden Hala Latince Terimler Kullanılıyor?

Günümüzde eğer İngilizce biliyorsanız bir bilim insanı ile konuşabilirsiniz. Bu konuşma, araştırmasının ayrıntıları hakkında olamasa bile, en azından ortak bir dili paylaşacaksınız. Çünkü günümüzde fizik, kimya, biyoloji, jeoloji ve aklınıza gelen diğer tüm bilim dallarında ortak dil İngilizcedir.

Bir yüzyıl önce araştırmacılar anadillerinde yayınlar yapsa da, zaman içinde yaptıkları yayının yaygınlaşmasının ancak başka ülkelerde yaşayan ve başka dilleri konuşan araştırmacıların onları anlayabilmesi ile mümkün olduğunu fark ettiler.

Bu nedenle dile değil bilime odaklanmanın daha verimli olacağına kanaat getirerek yaygın kullanımı olan İngilizceyi bilim dili olarak kabul ettiler. Bu durum elbette ana dili İngilizce olmayan bizler gibi ülkelerde yaşayanlar için bir sorun. Sonuçta dil öğrenme ve çeviri yapma önemli bir oranda zaman harcanması gereken çalışmalar…

Bir Zamanlar Bilim Dili Latince İdi

Yukarıda bahsettiğimiz durumun tarihe göz attığımızda aslında ilk defa karşımıza çıkmadığını görebilirsiniz. 15. yüzyıldan 17. yüzyılın sonlarına kadar bilim insanları çalışmalarını kendi ülkelerinde sözlü olarak aktarmak ve tartışmak için ana dillerini, uluslararası camiaya duyurmak için yazılı olarak aktarırken ise Latinceyi tercih ediyorlardı.

Yüzyıllardır hiçbir ulusun resmi dili olarak kullanılmayan Latince ölü bir dildi. Bu yüzden tüm ülkelerdeki bilim insanları tarafından eşit derecede sahiplenilerek bir doğayı anlama aracına dönüşmüştü.

18. yüzyıldan itibaren diğer dillerde de yayınlar yapılmaya başlansa da 19. yüzyılın başlarına kadar geleneksel tutum sergileyen kimi bilim insanları Latinceyi bilim dili olarak kullanamaya devam etti. Günümüzde Latince yaygın olarak karşımıza biyoloji ve tıp alanında çıkar. Bunun nedenini anlayabilmek için geçmişe geri dönüş yapmamız gerekir.

Carl Linnaeus

Bilimde Neden Hala Latince Terimler Kullanılıyor?
Carl Linnaeus (1707-1778); Pembrokeshire County Council’s Museums Service; http://www.artuk.org/artworks/carl-linnaeus-17071778-181749

Bugün kullandığımız biyolojik isimlendirme ve sınıflandırmanın mucidi İsveçli botanikçi ve hekim Carl von Linné ya da daha çok Latinceleştirilmiş adıyla bilinen Carl Linnaeus’tur.

Tıp biliminin botanik ile oldukça iç içe olduğu o yıllarda, doktorlar hastalarını tedavi edebilmek için uzun ve değişkenlik gösterebilen Latince bitki tanımlamalarını kullanıyordu. Linnaeus bu karmaşayı çözen Systema Naturae eserini ilk olarak 1735 yılında yayımladı.

Linnaeus’un önerdiği sınıflandırma (taksonomi) terimleri ile türleri tanımlamak için sadece iki Latince kelimeden ibaret ikili isimlendirme (binomial nomenclature) sistemi biyoloji bilimini temelli değiştirdi. Bu basit ve tutarlı sistem bugün hâlen kullanılıyor.

   Neden İkili Adlandırma Sistemi?

Bunun cevabını konuyu detaylıca açıklayan wildpeaceacademy.com‘dan kısa bir alıntılama yaparak anlatmaya çalışalım. Diyelim ki, bir mantar buldunuz ve bu mantarı Türkiye’de farklı bölgelerde yaşayan insanlara gösterdiniz. Mantarı tanıdığını söyleyen bu kişiler adını size yöresel isimler olarak söyleyeceklerdir.

Farz edelim ki bu mantar ülkemizde çok tanınan “Kanlıca Mantarı” olsun. “Lactarius deliciosus”, “Lactarius deterrimus”, “Lactarius salmonicolor”, “Lactarius sanguifluus” türleri kanlıca mantarı olarak bilinen mantar familyasındandır. O zaman bizim bulduğumuz mantar hangi türe aittir?

Latince kullanılan ikili tanımlar dünyanın her yerinde aynıdır ve tek türü ifade eder. Bu nedenle karıştırılması mümkün değildir ve nettir. Bilim yolunda öğrenmek istediğiniz herhangi bir konunun net verisini elde etmek için, neyi araştırdığınızı net olarak tespit etmeli ve bu veri üzerinden literatür kaynaklarını incelemelisiniz.

Bilim dili de bir dildir. Bilimden faydalanmak ve bilimi kaynak edinmek isteyenlerin bilim dilini ve bu dili nasıl konuşup, nasıl anlayacağını öğrenmesi gerekir.

İleri okumalar:

Absolute English, https://aeon.co/essays/how-did-science-come-to-speak-only-english

“Neden Türkçe Adlandırma Değil de, “Latince” İkili Adlandırma?, https://wildpeaceacademy.com/neden-turkce-adlandirma-degil-de-latince-ikili-adlandirma/

Matematiksel

Sibel Çağlar

7 yıl Kadıköy Anadolu Lisesinin devamında lisans eğitimimi Marmara Üniversitesi İng. Matematik öğretmenliği üzerine tamamladım. Devamında 20 yıl çeşitli özel eğitim kurumlarında matematik öğretmenliği ve eğitim koordinatörlüğü yaptım. 2015 yılında matematiksel.org web sitesini kurdum. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu