Adı Bir Kuyruklu Yıldızda Yaşayan Bilim İnsanı: Edmond Halley

Çıplak gözle görülebilen tek kısa periyotlu kuyruklu yıldız Halley’i çoğu insan bilir. Halley kuyruklu yıldızı 76 yılda bir Dünya’nın yakınından geçer ve her geçişinde Dünya’da epey yankı uyandırır.

Halley kuyruklu yıldızının geçişlerinin yarattığı etkilerin sebeplerinden biri dünyayı her ziyaretinde ilginç olaylar görülüyor olması. (ya da biz kendimizi buna programladık). Bu ilginç olaylara örnek verecek olursak Mark Twain’i hatırlayabiliriz:

Yazar Mark Twain kendi ölümü hakkında kehanette bulunmuştu.. Mark Twain, 1835’te Halley Kuyruklu Yıldızı görüldükten 15 gün sonra doğmuştu. Otobiyografisinde ise Halley’in bir sonraki görünmesinde öleceğini yazmıştı. Hakikaten 21 Nisan 1910’da Halley Kuyruklu Yıldızının görülmesinden sonra öldü.

***

Peki bu ilginç yıldızın ismi nereden geliyor?

Halley kuyruklu yıldızı adını İngiliz gökbilimci, jeofizikçi, matematikçi, meteorolog, fizikçi ve mucit Edmond Halley’den alır. Peki kimdir Edmond Halley?

Halley, 1656’da Londra’da dünyaya geldi. Küçük yaşlardan itibaren astronomi ve matematiğe duyduğu ilgiyi geleceğine taşıdı. 1673’ten sonra öğrenim hayatını sürdürdüğü Oxford Queen’s College’da astronomi alanında araştırmalarına başladı. Ancak çalışmalarını pratiğe dökmek istediğinden olsa gerek okulu yarıda bırakıp gözlem yapmak için Atlas Okyanusu’nun güneyindeki St. Helena Adası’na gitti. Burada 341 yıldızın göksel boylamlarını ve enlemlerini kaydetti, ilk kez bir Merkür geçişi gözlemledi, sarkaç gözlemleri yaptı.

Halley’nin 1678’de yayımlanan yıldız kataloğu eseri olan Catalogus Stellarum Australium, güney yıldızlarının teleskopik olarak belirlenmiş yerlerini içeren ilk yayınlanmış eserdi ve astronom Halley için büyük ün yarattı. Halley, 1678’de Kraliyet Cemiyeti’nin bir üyesi seçildi ve kralın katılımıyla Oxford Üniversitesi’nden yüksek lisans derecesi aldı.

1682 yılında ise çalışmalarının merkezinde Ay vardı. Çekim kuvvetleri hakkında daha detaylı bir çalışma yapmak isteyen Halley Cambridge’nin yolunu tuttu ve yine adını tarihe kazımış bilim insanı Sir Isaac Newton ile tanıştı burada. Newton ile beraber çalışan Edmond Halley, 1687’de Newton’un çalışmalarının toplandığı Principia Mathematica eserinin basılmasının sağlanmasında da katkı sağlamıştır.

Halley, Atlas Okyanusu güneyine yaptığı gezilerde yaptığı keşiflerle A Synopsis of the Astronomy of Comets (Kuyruklu Yıldız Astronomisinin Bir Özeti) adlı yapıtını yayımladı.

Yüzyıllar öncesinde de denenmiş olan, uzun süre su altında kalabilen ve sualtı araştırmaları için ρenceresi bulunan dalma çanı aracı ile Halley de ilgilendi. 1690’da ise bu konudaki planlarını tamamladı. Halley’in dalma çanında hava, yüzeyden gönderilen ağırlık bağlanmış varillerle sağlanıyordu.


Halley’s Diving Bell Date 1690 is a drawing by Mary Evans Picture Library which was uploaded on February 1st, 2018.

1692’de içi boş Dünya fikrini ortaya atan Halley’e göre, Dünya 800 km. kalınlığında bir kabuktan, eşmerkezli iki iç kabuktan ve bir çekirdekten oluşuyordu.

1698’de Paramore adlı gemide çalıştı. Atlas Okyanusu’nda iki sene süren çalışma döneminde dünyanın manyetik alanını inceledi ve gözlemleri ile General Chart of the Variation of the Comρass (1701) adlı çalışmasını yayımlayarak bu alanda bir ilki gerçekleştirdi.

1703’te Oxford Üniversitesi’nde geometri ρrofesörü oldu. 1705’te
Synoρsis Astronomia Cometicae’yi yayımlayan Halley bu kitabında aralıklarla görülen kuyruklu yıldızların farklı değil, tek bir kuyruklu yıldız olduğunu ve bu yıldızın 1758’de geri döneceğini söylemişti ve söylediği tarihte bu yıldız geri döndü. Kuyruklu yıldız hesaρlanan tarihte geri dönmesi sonucu Halley Kuyruklu Yıldızı adını alıp tarihe kazındı.

Halley hayatı boyunca döneminin çoğu bilim insanı gibi pek çok farklı alanda yetkinlik kazanmıştı. Durmadan çalıştı ve teoriler üretti. Her başarısının ardından daha çok çalıştı. Hiç rehavete kapılmaması ona yaşamı boyunca sayısız başarılar kazandırdı. Günümüzde o dönemin bilim insanlarının yetkinliklerine şaşırmamak pek elde değil doğrusu.

Sanki bizden daha şanslılarmış, sadece bilim ve sanat ile uğraştıklarını dikkate alırsak…

***

Halley kuyruklu yıldızı dışında, Halley krateri ve Antarktika Halley Araştırma İstasyonu da vardır


Kaynak:
https://www.britannica.com/biography/Edmond-Halley

Hazırlayan: Ceren Demir

Avatar
Kendini, insanları, dünyayı tanıma ve anlama çabasında, belki de kaosta olan , filmin oyuncularından, dünya üzerindeki küçücük noktalardan biriyim. Pamukkale Üniversitesi ve AGH University of Science and Technology' de Uluslararası Ticaret ve Finans alanında kendimi eğitmeye çalıştım. Dokuz Eylül Üniversitesi'nde Ekonomi bölümünde yüksek lisansa devam ediyorum. Voleybol sporunda antrenör yardımcılığı yaptım ve lisanslı oynadım. Spora ve sanata düşkünüm. Resim yapmayı çok seviyorum. Klasik müziğe, doğaya, doğa sporlarına, felsefeye, psikolojiye, kitaplara ilgi duyuyorum. Okumayı, yazmayı, öğrenmeye çabalamayı çok seviyorum. Sanıyorum 7. günlüğüme başlayacağım. Satranç ve Rusça'ya merak saldım. Bahsettiğim tüm 'bencil' bilgilerimi önemsiz sayıyorum. Sadece denizdeki kum tanelerinden biri olduğumun farkındayım. Ancak okyanusları merak etmekten vazgeçemiyorum.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.