GÜNDEM

3 Senaryo: Koronavirüs Havada Nasıl Yayılabiliyor?

Koronavirüs bulaşma riski kapalı alanlarda en yüksek seviyededir. Ancak hava yoluyla bulaşan bu hastalığa yakalanma riski önlemler ile azaltılabilir. Şimdi üç farklı günlük senaryo üzerinden, maruz kalma süresi ve güvenlik önlemlerine göre enfeksiyon kapma olasılıklarını inceleyelim.

Birisi hasta olan 6 kişi bir evde toplanıyor. Örneğinİspanya’daki koronavirüs salgınlarının %31’inin genelde aile ve arkadaşlar arasındaki bu tür buluşmalardan kaynaklandığı biliniyor.
Metodoloji kısmında açıklanan bilimsel modele göre, güvenli mesafenin korunmasından bağımsız olarak, havalandırmasız bir ortamda maskesiz 4 saat geçiren 6 kişiden beşi enfeksiyon kapmakta.
Maske takılması halinde, dört kişi enfeksiyon riski taşıyor. Eğer maruziyet uzarsa, maske tek başına enfeksiyonu önleyemez.
Gruptaki herkes maske kullandığında, oda havalandırıldığında ve buluşma süresi yarıya düşürüldüğünde, enfeksiyon riski bir kişinin altına düşüyor.

Bulaşma nasıl çalışıyor? Onu nasıl engelleyebiliriz?

Sağlık yetkilileri, şu an koronavirüs yayılmasında üç temel araç tanımakta:

1- Öksürük ve konuşma ile yayılan ve yakındaki kişilerin gözlerine, burunlarına veya ağızlarına gelebilecek küçük damlacıklar;

2- ABD Hastalık Kontrol ve Koruma Merkezleri bunun en düşük ihtimal olduğunu Avrupa Hastalık Kontrol ve Koruma Merkezleri’nin bu yolla bir bulaş bile olmadığını gösteren çalışmasının desteği ile söylese de virüslü yüzeyler (fomitler);

3- Aerosol, yani hastalıklı bireylerin havaya saldığı ve dumana benzer şekilde davranan parçacıklar aracılığıyla. Havalandırma olmadan, aerosoller havada asılı kalıp zaman geçtikçe yoğunlaşır.

Solunum, Konuşma ve Bağırma

Pandeminin başında, öksürdüğümüzde veya hapşırdığımızda saçtığımız büyük damlacıkların hastalığın ana bulaştırıcısı olduğuna inanılıyordu. Şu an ise kapalı alanlarda, kötü havalandırmalı alanlarda uzun süre bağırmanın ve şarkı söylemenin bulaş riskini arttırdığını biliyoruz.

Bunun sebebi yüksek sesle konuşmanın hiç konuşmamaya göre 50 kat daha fazla virüs parçacığı saçması. Saçılan bu aerosoller, havalandırma ile dağıtılmazsa gittikçe yoğunlaşarak enfeksiyon riskini arttırıyor.

Bilim insanları sadece nefes alarak veya maskemizi yanlış takarak bile havaya saçabileceğimiz bu parçacıkların, iletişimin türüne ve süresine göre, hastalıklı kişinin 5 metre çapında 5 dakikadan fazla geçiren insanları enfekte edebileceğini kanıtlamış bulunmakta. 

Aşağıdaki örnekte, bulaş riskini hangi şartların arttırdığını görebilirsiniz.

İlkbaharda, sağlık yetkilileri aerosol yoluyla bulaşıma odaklanmakta başarısız olsa da son günlerdeki bilimsel yayınlar Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ)’yü ve Hastalık Kontrol ve Koruma Merkezleri (CDC)’yi bu yolu tanımaya zorladı. Science dergisinde yayınlanan bir makale, hava yoluyla taşınmanın koronavirüs için “ana bulaşım yolu” olduğuna dair “çok kuvvetli kanıtlar”olduğunu gösterdi.

Şu an CDC “bazı durumlarda, insanların kendilerinden 2 metreden daha uzak insanları enfekte ettiğini, bu bulaşmaların ise doğru havalandırması bulunmayan kapalı ortamlarda gerçekleşmekte olduğunu ve bazı durumlarda, pozitif kişinin şarkı söylerken veya egzersiz yaparken olduğu gibi hızlı ve yoğun soluyor olduğu” bilgilerini veriyor.

Bir Bar veya Restoran

Etkinliklerde ve bar, restoran tipi işletmelerde olan koronavirüs salgınları sosyal durumlardaki yayılmaların önemli bir kısmını oluşturuyor.

Yukarıdaki barda, kapasite yarı yarıya azaltılmış durumda. İçeride 15 müşteri ve 3 çalışan var. Pencereler kapalı ve mekanik havalandırma bulunmuyor.
Hiçbir önlemin alınmadığı en kötü senaryoda, 4 saatin sonunda 14 müşteri enfeksiyon kapacak.
Devamlı olarak maske kullanılırsa, enfeksiyon riski 8 yeni vakaya düşüyor.
İyi bir havalandırma sistemiyle yapılabileceği gibi ortam havalandırılırsa, ve barda geçirilen zaman kısaltılırsa, geriye kalan risk enfeksiyon riski yalnızca bir kişi.

Okulda

Sınıf ortamında aerosollerle bulaşma şekli hasta kişinin öğretmen veya öğrenci olmasına göre değişiklik gösteriyor. Öğretmenlerin öğrencilere göre çok daha fazla konuşması ve duyulabilmek için seslerini yükseltmeleri bulaştırıcı parçacıkların yayılma riskini yükseltiyor. Buna karşın, hastalıklı bir öğrenci yalnızca belirli durumlarda konuşuyor.

Öğretmenin ilk hasta olduğu, havalandırmasız bir sınıf en riskli senaryo.
Aerosollerin sayısına karşı herhangi bir önlem olmadan Covid pozitif bir öğretmenle sınıfta 2 saat geçirildiğinde, 12 öğrenciye kadar bir bulaş riski oluşuyor.
Herkes maske takarsa, enfekte olabilen kişi sayısı beşe kadar düşüyor. Aerosoller havasız sınıfta rastgele dağıldığından öğretmene yakınlığından bağımsız olarak herhangi bir öğrencinin enfekte olma riski bulunuyor.
Ders sırasında sınıf  havalandırılırsa, risk büyük miktarda azalıyor

Üç farklı senaryoda anlatılan hesaplamalar aerosol yayılımının nasıl olduğunu gerçek salgınları detaylı şekilde analiz ederek açıklayan çalışmalar temel alınarak yapılmıştır. Kapalı mekan yayılımını anlamada fazlaca yardımcı olmuş bir vaka Washington’da bir koro provasında, Mart ayında gerçekleşti. 120 kişilik korodan provaya mesafe ve hijyen kurallarına uymaya dikkat ederek katılan 61 kişi, bilmeden kendileri için çok büyük risk teşkil eden bir senaryoda bulundu.

Maskesiz ve havalandırmasız bir ortamda şarkı söyleyerek uzun süre aynı alanı paylaşan 61 kişinin içinde, tek bir hastalıklı kişi iki buçuk saat içinde virüsü 53 kişiye yaydı. Hastalığı kapanların bazıları 14 metre ötede olduğundan, yayılımı yalnızca aerosoller açıklayabiliyor. Hastalığı kapanlardan iki kişi ise hayatını kaybetti.

Bu salgını dikkatli bir şekilde inceledikten sonra bilim insanları, havadan bulaşmaya karşı önlemler almış olsalardı riskin ne ölçüde azaltılabileceğini hesaplayabildiler. Örneğin, eğer maskeler takılmış olsaydı, mevcut olanların % 87’si yerine % 44’ü etkilenirdi. Prova daha fazla havalandırılan bir alanda daha kısa bir süre yapılsaydı, sadece iki şarkıcı enfekte olurdu.

Metodoloji: Colorado Üniversitesi’nde atmosfer kimyacısı ve hava parçacıklarının kimyası ve dinamiği konusunda uzman José Luis Jiménez tarafından geliştirilen bir araç kullanarak Covid-19’dan enfeksiyon riskini hesaplandı. Tahminlerde, insanların iki metrelik sosyal mesafe kuralını uyguladığını ve hiç kimsenin bağışık olmadığını varsayıldı.

Kaynak:A room, a bar and a classroom: how the coronavirus is spread through the air; https://english.elpais.com/society/2020-10-28/a-room-a-bar-and-a-class-how-the-coronavirus-is-spread-through-the-air.html

Yazının yayınlandığı yer: Bir Oda, Bir Bar ve Bir Sınıf: Koronavirüs Havada Nasıl Yayılıyor?; https://www.veripie.com.tr/2020/10/31/bir-oda-bir-bar-ve-bir-sinif-korona-virus-havada-nasil-yayiliyor/

Matematiksel



Editör

Bu yazı gönüllü yazarlarımız tarafından hazırlanmış veya sitemiz editörleri tarafından belirtilen kaynaktan aslına uygun kalınarak eklenmiştir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu