2019: Uluslararası Periyodik Tablo Yılı

Bu yıl kimyasal elementlerin periyodik tablosu 150. yaşını kutluyor. UNESCO ve IUPAC, 2019 yılını Uluslararası Periyodik Tablo Yılı olarak ilan etti.

Periyodik Tablonun Doğuşu

1869’un Mart ayında Rus bilim insanı Dmitriy Mendeleyev o zamanlarda bilinen 63 elementi alarak atom kütlelerine göre bir tabloya yerleştirdi.

 Mendeleyev periyodik tablo
Mendeleyev’in periyodik tablosu, Kimya’nın Prensipleri (Osnovy khimii) başlıklı kitabından, Science History Institute, Public Domain.

1869 yılında, Mendeleyev’in tablosu yayınlandığında atom altı parçacıklar henüz bulunmamıştı. Bu yüzden hazırladığı tablo tam olarak doğru değildi. Fakat onun çalışmasının en önemli özelliği, elementlerin atom ağırlıkları ile fiziksel ve kimyasal özellikleri arasında bağ olduğunu ortaya koymasıydı. Mendeleyev, periyodik tablonun bu ilk haliyle bilinmeyen elementlerin keşfinin başlamasına sebep olmuş ve elementlerin özelliklerinin daha iyi anlaşılacağı yeni bir döneme ışık tutmuştu.

Mendeleyev’in fikirleri maddenin yapısı bilinmeden çok önce gelmesine karşın zamanla bu fikri sınandı. 150 yıl içinde maddeyi anlamamızda birçok değişiklikler oldu.

Protonların keşfedilmesinden sonra bilim insanları bir elementin atom sayısının çekirdeğindeki proton sayısına eşit olduğunu gördüler. Bu yüzden modern periyodik tabloda elementler atom kütlesine göre değil atom sayısına göre diziliyor.

Bugün artan atom sayısına göre dizilmiş 100’den fazla element var. Elementlerin özelliklerinde tekrar eden şablonlar var bu yüzden tabloya periyodik ismi veriliyor.

Benzer özellikler gösteren elementler kolonlar (gruplar) şeklinde sıralanıyor.

Periyodik tablo bu güzelliği ile elementin yerine ya da dizilişine bakarak bazı şeyleri anlayabilmemizi sağlıyor.

periodik tablo

Periyodik Tablo yılı aynı zamanda en parlak dönemini temsil ediyor.

Periyodik Cetvel 7. Periyodunu Tamamladı!

Periyodik tablonun Aralık 2015’te dört yeni elementin katılımıyla yedinci periyodu tamamlandı. Bu elementler Nihonyum (Nh), Moscovyum (Mc), Tennessine (Ts) ve Oganesson (Og) .

Cambridge Üniversitesi’den Dr. Peter Wothers “Bu yıl özellikle ayrıcalıklıyız çünkü periyodik tablo en kusursuz şeklinde. Büyük olasılıkla olabileceği en kusursuz form bu” dedi.

Araştırmacılar daha ağır elementleri sentezleme için çalışıyorlar. Eğer bunu başarırlarsa periyodik tablo tekrar değişecek.

Wothers “Bir tanesi keşfedilirse sekizinci yeni bir kolon oluşturmamız gerekecek. O zaman güzelliğini kaybedecek çünkü sekizinci kolon asla tamamlanmayacak” diyor.

113 atom numaralı elementin kaşifi Kosuke Morita, kimyagerlerin yeni hedefini net bir şekilde şöyle izah ediyor:

Şimdiki hedef, 119 atom numaralı element ve ötesindeki göz değmemiş elementleri keşfetmek…

Riken Enstitüsü’nün eski başkanı olan Nobel Ödüllü Ryoji Noyori ise şöyle söylüyor:

Bilim insanları için periyodik cetvele bir element eklemeyi başarmak, Olimpik Altın Madalyası gibi bir şeydir. Hatta ondan daha değerlidir.

Bunları Biliyor muydunuz?

  • Periyodik tablodaki elementlerden birisi adını İskandinav Mitolojisindeki tanrılardan alır.

Toryum doğada oluşan radyoaktif bir metal. Sembolü ise Th. Atom numarası ise 90. Toryum’u bulan İsveçli kimyager Jons Jakob Berzelius’tu. Bu elemente İskandinav mitolojisindeki Şimşekler tanrısı Thor’un adını verdi. Toryumdan, bir diğer radyoaktif element olan Uranyuma kıyasla üç kat daha fazla bulunuyor. Nükleer reaktörlerde Uranyumun yerine Toryum kullanılabiliyor. 

  • Şu anda bir elemente ismini vermiş olan ve hâlâ hayatta olan tek bir bilim insanı var.
Yuri Oganessian, Periyodik Tablo
MOSCOW, RUSSIA – 2 Mart 2017: Yuri Oganessian (L), Oganesson’un kurucu ortağı olan Rus nükleer fizikçi, Periyodik Tabloya eklenen dört yeni kimyasal elementin 113, 115, 117 ve 118’in resmi olarak tanınması için bir törene katıldı. Element 113, Japonya’nın ortak Japon ismi olan Nihon kelimesinden gelen Nihonium (sembol Nh) olarak adlandırılmıştır. Element 115, Moskova’dan sonra Moscovium (sembol Mc) adını aldı. Element 117 (Ts sembolü), Tennessee’den sonra Tennessine adını taşır. Eleman 118 (sembol Og), Rus nükleer fizikçisi ve süper-ağır elementler konusunda dünyanın önde gelen araştırmacılarından Yuri Oganessian’dan sonra Oganesson olarak seçildi. Elementler ilk olarak 2002 ve 2010 yılları arasında sentezlendi, ancak Uluslararası Saf ve Uygulamalı Kimya Birliği (IUPAC) keşifleri resmen Aralık 2015’te tanıdı.
Nikolai Galkin / TASS (Fotoğraf: Nikolai Galkin \ TASS, Getty Images)

Ermeni asıllı Rus bilim insanı Yuri T Oganessian’ın takma adı ‘Bay Element 118’. Sembolü Og olan sentetik radyoaktif element Oganesson’ub isim babası. Oganessian gibi bir elementin isim babası olan sadece 15 bilim insanı bulunuyor ve bunlar arasında hâlâ hayatta olan tek kişi de Yuri T Oganessian. 

  • Sadece iki element kadınların ismini taşıyor.
Lise Meitner, Periyodik Tablo
(Fotoğraf, Science & Society Picture Library/SSPL/Getty Images)

Sembolü Cm ve atom numarası da 96 olan Küryum’un adı Marie ve Pierre Curie’den geliyor. Meitneryum ise nükleer fisyon alanındaki çalışmalarıyla bilinen kadın fizikçi Lise Meitner’in adını taşıyor. Meitner fotoğrafta soldan üçüncü sırada bulunuyor. 

  • İskandinavya’da bu kentin yakınlarındaki bir köy, dört elemente birden ismini verdi. 
Ytterby, Periyodik Tablo
İSVEÇ – STOCKHOLM – 26 EKİM 2006: Gamla Stan Bölgesi’nin görünümü.
(Michel Setboun tarafından çekilmiştir.)

Stokholm yakınlarındaki Ytterby, periyodik tabloda adından sıkça söz ettiriyor. Kimyasal elementler Yttryum, Terbiyum, Erbiyum ve Ytterbiyum köy yakınlarındaki bir madende keşfedilmişlerdi.

Ceyda Cevahir

Kaynaklar

https://www.bbc.com/turkce/haberler-dunya-47041552

https://www.haberturk.com/periyodik-tablonun-150-yili-bilginizi-sinayin-2305750

https://www.chemlife.com.tr/2019-yili-uluslararasi-periyodik-tablo-yili-olarak-kabul-edildi-

https://evrimagaci.org/periyodik-cetvelin-7-sirasini-tamamlayan-4-element-4081

Matematiksel

Ceyda Cevahir

Matematik ile kafayı bozmuş, Rizeli bir baba ve Ordulu bir annenin hırçın karedeniz kızı. İstanbul'da başlayan yaşam mücadelem Kastamonu Göl Anadolu Öğretmen Lisesi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Matematik Öğretmenliği, yüksek lisans ve doktoram Ordu Üniversitesi ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi Geometri anabilim dalı diye gidiyor. Eğitim hayatım bunlardan ibaret. Anlayacağınız göçebe bir yaşam tarzım var. Aslında gezmeyi de seviyorum. Tam bir doğa aşığı ve hayvanseverim. Bilim ile uğraşmayı, yeni bir şeyler öğrenmeyi seven meraklı biriyim hele ki konu matematikse... Bu yolda öğrendiklerimi sizlerle paylaşacağım. Umarım keyifle okursunuz. Matematik ile kalın, hoşça kalın. :)

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Başa dön tuşu
Kapalı