Satrancın Matematikle Olan Bağlantısı Üzerine

Satrancın matematik ile olan ilişkisi nedir diye soracak olursanız?

Kuşkusuz bu yazıyı yazmamda en önemli etkenler bir matematikçi ve satranç oyuncusu olmam aynı zamanda da her iki dalda öğretmenlik yapmamdır. Ayrıca zamanla karşılaştığım örnekler, öğrenci soruları ve kişisel diğer deneyimlerim süreci olgunlaştırmış, soru işaretleri oluşmasına ve beni bunları araştırmaya itmiştir.

Satranç hakkında;

Son yıllarda tüm dünyada önemi giderek daha da anlaşılan ve bu farkındalık sayesinde gerek lisanslı oyuncu sayısının artması gerekse devlet desteğiyle okullara seçmeli ders olarak girmesi kuşkusuz iyi ve umut verici. Burada uzun uzun satrancın yararlarından bahsetmeyeceğim ama analitik yanının ağır basması nedeni ile devamlı matematikle ilişkilendirilmesi doğru mu? Matematik ile satranç arasında ne gibi benzerlikler ve farklılıklar var?

Matematik hakkında;

Bilimlerin kendilerini var edebilmeleri ve diğer bilim dalları ile ilişki kurmalarını sağlayan yegâne araç ve dildir matematik. Uygulamalı ve klasik matematik olmak üzere iki ana dala ayrılsa da diğer bilim dalları ile birleştirildiğinde yüzlerce alt uzmanlık alanından oluşur. Ayrıca okullarda korkulu rüyamız evde sıkıcı saatlerimizin başrol oyuncusudur çoğu kez de.

Satranç ve matematik ilişkisi hakkında;

Öncelikle biri bir bilim ve bildiğimiz her şeyi onun üzerine inşa ettiğimiz bir alan iken diğeri bir oyundur ve ünlü matematikçi G.H.Hardy nin de altını çizdiği gibi problemleri ne kadar güzel ve derin, oyuncuların oynadığı ileri düzey satranç partileri ne kadar saygıdeğer olsa da nihayetinde satranç olmasaydı bugün olduğumuz medeniyet düzeyinden geri kalmazdık. Matematiği ise aynı mantıkla incelemeye gerek bile duymuyorum.

Bilgisayar bilimi ve yapay zeka uygulamalarının hızla gelişmesi satrancın hesap-kitap yönünün de gelişmesine ve özellikle “oyun ortası” ile “oyun sonu”  kısımlarının analizlerini yaparken bir hesap makinesi gibi kullanılarak hassas sonuçlar elde edebilmemize yarıyor. Buradan da satrancın matematikle olan ilk bağına ulaşılabilir çünkü bağ kurmak girdi ve çıktıları hesaplamak kısaca matematiğin işidir.

Her ne kadar biz satranç oynarken sadece hesap yapmayıp sezgilerimizle de stratejik bazı hedefler belirlesek te (ki bu yönüyle bilimsellikten uzaklaştığı düşünülmemelidir) beynimizin şablonlar ve desenler şeklinde düşünmesi ve her şeyi uzun uzun hesaplamaması normaldir. Çünkü hesaplayamamakta veya bununla uğraşırken yorulup uzun saatler boyunca dayanamamaktadır. Yani kısaca sürece adapte olup kendisi için en kısa ve verimli yolu oluşturmaktadır. Bu yönüyle makinelerden ayrılır ve insani fonksiyonlarımız sayesinde bilgisayarlardan hala üstün olmamızın da dayanağıdır aslında.

Peki matematiksel parametreler satrançta nasıl işe yarar ve geliştirilebilir mi? Bu sorunun cevabı kuşkusuz evet. Günümüzde satranç yazılımları da yapay zeka prensipleri ve matematiksel fonksiyonların daha fazla işin içine dahil olmasından dolayı gelişmiş ve büyük usta (GM-Grand Master) seviyesinde satranç oynamaya başlamıştır. Bir örnek vermem gerekirse IBM firması tarafından üretilen, 1996 yılında Kasparov’a karşı mücadele eden ve ilk maçı kaybettikten sonra 1997 yılında Deeper Blue adlı geliştirilmiş modeli Kasparov’u yenmiştir. Bu durum bilgisayarlardan beklenmeyecek bir feda hamlesinin(ki şimdi bunlar çok sıradanlaştı) yani insani bir hareketin formülleştirilerek yazılıma eklenmesi ve Kasparovun bunu öngörmemiş olmasıdır. Buradan yola çıkarsak önümüzdeki elli yıl içerisindeki öngörüm (yani Fritz veya Stockfish den beklediğim) insani fonksiyonlarında tamamen çözümlenerek ve bilgisayarların hesap yeteneğine entegre edilerek yenilemez satranç yazılımlarının ortaya çıkması.

Sonuç olarak matematik analitik olan her türlü kavramla ilişkilendirilebilir çünkü matematik bir araç bir dildir, bilimin dili. Bu diğer dallarla (örneğimizde bu satranç) uğraşan kimselerin matematiği ilerler anlamına gelmez. Ama satrancın özellikle genç yaştaki insanlar üzerinde farklı olumlu etkileri ve kişiye kazandırdıkları kuşkusuz onun gelecek yaşamına olumlu yansıyacaktır.

Ümit Sağlam

Matematiksel

Yazıyı Hazırlayan: Umit Saglam

Akaki Tseretelli State University. ‘de Matematik bölümünü bitirdim. 2010 da Türkiye ye döndüğümde satış ve finans departmanlarında çalıştım. 2013 de Yeditepe Üniversitesinden pedagojik formasyon alarak Öğretmenliğe başladım. Şuan Türkiye’nin önde gelen eğitim kurumlarından birinde Matematik ve Satranç öğretmenliği yapmaktayım. Satranç, gezi, yemek yapmak, akıl oyunları, yağlı boya resim, fotoğrafçılık, kampçılık ilgi alanlarım. Ayrıca “matematiği öğretirken sevdirebilmek” üzerine çalışmalar yapmaktayım.

Bunlara da Göz Atın

Bazı Sayı Problemleri

Problemler insanların, günlük hayatın içinde karşılarına çıkan sorunları çözmesi için, bir düşünce biçimi geliştirmeleri nedeniyle, …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

ga('send', 'pageview');