Satranç Tahtasındaki Geometri

Satranç hepimizin bildiği gibi 8×8 lik 64 kareden oluşan tahta ve bu tahtanın üzerine dizilen farklı özelliklere sahip 32 taş ile oynanan ve dünyanın en popüler strateji oyunu olarak nitelendirilen bir spordur. Hatta sadece spor değil sanat ve bilim olduğunu da söyleyen geniş bir kitleye sahiptir. Satrancın ne olduğu tartışmalarına girmeden satranç tahtasının geometrisi diyebileceğimiz kendine özgü bazı özelliklerinden ve bu özelliklerinin oyun sonunda ne anlama geldiğinden bahsedeceğiz.

Yazıya geçmeden satranç dili olarak nitelendirebileceğimiz “Notasyon” dan da kısaca söz edelim. Tahtada her hücrenin bir koordinatı vardır ve taşların hareketi bu koordinatlara göre yazılır. Taşların baş harfi koordinata eklenerek hangi taşın hareket ettiği de bildirilir. Ayrıca bazı sembollerle de analiz dilini derinleştiririz. Örneğin “!” iyi hamle, “!!” kuvvetli hamle, “?” zayıf hamle, “” atak, “o-o” rok, “??” kötü hamle, “?!” şüpheli hamle, “+” şah çekme, “+-” beyaz kazanç konumunda “=” eşit konum vb. liste uzayıp gider ve satranç oyuncuları maçlar sırasında notasyon kağıdına notlarını bu semboller ile yazarlar. Bu hem kendi analizleri için hemde başkaları oyunu inceleye bilsin diyedir.

Öncelikle tahtaya ait bir özellik ile başlayalım. Bildiğimiz gibi karenin köşegeni kenarlarından uzundur değil mi? Satranç tahtasında değil! Yani mesafe olarak uzun ama hamle sayısı olarak her ikisi de 8 hamlede gidilebilir. Bu da daha uzak bir mesafeyi aynı sürede gidebildiğimiz için algımızı karıştırır. Çünkü beynimiz hesaplama dan  ilk görüşte geometrik olarak düşünür ve diyagonalde ki hamle sayısının dikeydekinden daha fazla olacağına inanır, bu da birçok oyunda meydana çıkan konumları anlamamızı ve yorumlamamızı zorlaştırabilir. Ama korkmayın, kullanmayı bildiğiniz de iyi bir silah olarak da değerlendirilebilir.

 

R.Reti nin 1921 de yayınladığı ve hala en iyi etüdlerden biri kabul edilen şu klasik örneği incelersek yukarıda bahsi geçen konunun  daha iyi anlaşılacağını düşünüyorum.

İlk bakışta algılaması zor olan “beyaz oynar berabere yapar” iddiasının insanı hayrete düşüren çözümü aslında tamda tahtanın geometrisi ile ilgili. Siyah piyonun arkasında ve ondan uzak olan beyaz şahın piyonu yakalaması imkansız ayrıca kendi piyonu da siyah şahın burnunun dibinde!

Ama yine de bir çözümü var. Oyun sonu ilkelerinin kesin bir hesaba dayandığı ve bir hamle ile kazanç ya da kaybın yer değiştirdiğini unutmamamız gerekir.

1.Şg7!bu hamle ile beyaz şah kendi piyonuna yaklaşırken aynı anda siyah piyona da yaklaşmakta ..h4 siyah piyon vezir olma yolunda

2.Şf6!beyaz şah yine hem kendi piyonuna hem rakip piyona yaklaşıyor ve şimdi siyah Şah bir seçim yapmak zorunda piyonunu ilerletirse beyaz şahta kendi piyonuna yaklaşacak ve onu koruyacak yok siyah şah beyazın piyonuna hamle yaparsa beyaz şahta diyagonelde bir hamle daha ilerleyerek yön değiştirdiğinde siyah piyonu h2 de yakalayacak görüldüğü gibi her iki durumda da berabere.

Tam notasyonu yazmak gerekirse

1.Şg7! h4 2.Şf6! h3 3.Şe6 h2 4.c7! Şb7 5.Şd7 h1V 6.c8V+  = 

1.Şg7! h4 2.Şf6! Şb6 3.Şe5! Şxc6 4.Şf4! h3 5.Şg3 h2 6.Şxh2  =

 

Ümit Sağlam

 

Matematiksel

Yazıyı Hazırlayan: Umit Saglam

Akaki Tseretelli State University. ‘de Matematik bölümünü bitirdim. 2010 da Türkiye ye döndüğümde satış ve finans departmanlarında çalıştım. 2013 de Yeditepe Üniversitesinden pedagojik formasyon alarak Öğretmenliğe başladım. Şuan Türkiye’nin önde gelen eğitim kurumlarından birinde Matematik ve Satranç öğretmenliği yapmaktayım. Satranç, gezi, yemek yapmak, akıl oyunları, yağlı boya resim, fotoğrafçılık, kampçılık ilgi alanlarım. Ayrıca “matematiği öğretirken sevdirebilmek” üzerine çalışmalar yapmaktayım.

Bunlara da Göz Atın

Matematikçi Şairler Algoritması – Turgut Uyar

“nedir sonsuzdan bir önceki sayının adı diyelim sonsuz eksi bir sonsuz eksi bir hayatın adıdır …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

ga('send', 'pageview');