Matematikçi ve Gökbilimci: Joseph-Louis Lagrange

Adını fizikte, matematikte sıklıkla duyduğumuz bir matematikçinin hayatını kısaca tanımaya çalışalım. 

1736’da İtalya’nın Torino kentinde dünyaya gelen matematikçi ve gökbilimci Joseph-Louis Lagrange aslında 17 yaşına kadar pek de matematiğe ilgi duymamıştı. Hatta babası servetini kaybetmese belki hiçbir zaman ilgi duymayacaktı. Hatta Lagrange’ın “Yeteri kadar zengin olsaydım belki de hiç matematiğe yönelmezdim” dediği rivayet olunur.

Bir gün tesadüfen eline geçen, Halley’in bir optik kitabını okuyunca cebirle tanıştı ve hayatı ve geleceği ondan sonra şekillenmeye başladı. 17 yaşından itibaren kendisini matematiğe adayan Lagrange, her şeyi kendi kendine öğrendi, ünlü matematikçilerinden ders alma veya onlarla birlikte çalışma olanağı bulamadı ancak buna rağmen bir yıllık sürekli ve azimli bir çalışma sonucu mükemmel bir matematikçi olmayı başardı. Ardından Torino Kraliyet Topçu Okulu’na öğretmen olarak atandı.

1754 yılının sonlarına doğru önemli sonuçlar elde etti ve Euler’e gönderdi. Euler kendisi de benzer sonuçlar elde etmişti; ancak, Lagrange’ın yöntemlerinin daha genel olduğunu gördü ve Lagrange’a hemen cevap yazarak fikirlerini çok beğendiğini açıkça ifade etti. Sözü edilen sonuçlar, Euler’in 1766’larda Varyasyonlar Hesabı (Calculus of Variations) adını vereceği bilim dalının temellerini oluşturmuştur.

Lagrange, 1755’te (19 yaşında) Torino Kraliyet Topçu Okulu’na profesör unvanı ile atandı. 1756’da, elde ettiği sonuçların mekaniğe uygulamalarını içeren bir çalışmasını yine Euler’e gönderdi. Euler bu çalışmadan da çok etkilendi ve Lagrange’ın, Torino’daki pozisyonundan daha iyi bir pozisyon için Prusya’ya davet edilmesini sağladı. Lagrange, matematik çalışması için Torino’da huzurlu bir yaşamı olduğunu ve başka bir arzusu bulunmadığını belirterek bu daveti nazikçe reddetti.

1756’da bazı arkadaşlarıyla, daha sonra Torino Kraliyet Akademisi adını alacak olan bir cemiyet oluşturdu. Bu cemiyetin en önemli etkinliklerinden biri bilimsel bir derginin yayınıdır. Mèlanges de Turin adlı bu dergide kendi çalışmalarını da yayınladı. Ele aldığı ve katkıda bulunduğu konular arasında Olasılık Hesabı, Sesin Yayılışı, Titreşimler Kuramı, Diferansiyel Denklemler, Varyasyonlar Hesabı, Gezegenlerin Yörüngeleri, Akışkanlar Mekaniği sayılabilir.

1766 sonlarına doğru Euler’in Berlin’den ayrılması üzerine Büyük Frederik, Lagrange’a “Benim gibi büyük bir krala senin gibi büyük bir matematikçi yakışır” diyerek onu Berlin Akademisi’ne davet etti. Lagrange, bu daveti kabul etti ve 20 yıl çalışacağı Berlin’e gitti.

Lagrange, varyasyon hesabı, gökyüzü mekaniği (üç vücut problemi dahil) ve ses yayılımı gibi alanlarda yaptığı önemli katkılardan dolayı kısa süre içinde Avrupa’nın en büyük matematikçilerinden biri olarak ün kazandı. Sayılar kuramında, her pozitif tamsayının dört adet tamkarenin toplamı olarak yazılabileceğini gösterdi, Wilson Teoremi’ni kanıtladı. 1770’lerde, derecesi beşten küçük olan polinom denklemlerin neden köklerle çözülebilir olduğunu açıkladı. Bu bağlamda, bir polinomun köklerinin permutasyonlarını ele alış biçimi gruplar kuramının gelişmesinde ilk adım kabul edilebilir.

Lagrange, 1787 yılında Paris’e taşındı ve Paris Bilimler Akademisi’ne üye oldu. Hayatının geri kalan kısmını Paris’te geçirdi. Fransız İhtilali’ni yaşadı ve pek çok çağdaşının yaşamını yitirdiği ihtilalde canını kurtarmayı başardı. Tüm yabancıların ülkeyi terketmesini emreden fermandan ismen istisna tutuldu. Ayrıca, ölçülerin standardizasyonu için kurulan kurulun başkanlığına atandı.

Napolyon tarafından 1808’de Legion de Honor nişanı ve kont unvanı ile ödüllendirildi. 1813’te de Ordre Impèrial büyük nişanını aldı. Bu nişanı aldıktan bir hafta sonra vefat etmiştir.

Bugün fizik öğrencileri mekaniği öğrenirken, dinamik bir fiziksel sistemin durumunu tanımlayan Lagrange mekaniği de öğrenmektedir. Bu arada 2018 yılında uzaya gönderilecek olan James Webb Teleskobu olarak adlandırılan Yeni Nesil Uzay Teleskobu, Ay’ın ötesindeki, Dünya’ya 1.5 milyon kilometre mesafede bulunan stabil Lagrange-2 bölgesine yerleştirilecek.

Kaynaklar

http://moodle.baskent.edu.tr/pluginfile.php/6704/mod_resource/content/0/bolum7/Lagrange.trk.pdf

http://physicstoday.scitation.org/do/10.1063/PT.5.031404/full/

Matematiksel

Yazıyı Hazırlayan: Matematiksel

Bu yazı gönüllü yazarlarımız tarafından hazırlanmış veya sitemiz editörleri tarafından belirtilen kaynaktan aslına uygun kalınarak eklenmiştir.

Bunlara da Göz Atın

Ramanujan: Sonsuzluğu Bilen Adam

Ramanujan bu sonlu hayat içinde sonsuzluğa en çok yaklaşabilmiş insanlardan biri. Ama onun da yanıldığı anlar oldu kaçınılmaz …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

ga('send', 'pageview');