Hızlı Evrim Artık Her Yerde

İnsanlığın kontrolsüz gelişimi tüm Dünya’yı etkiliyor. Hızlı evrim artık her yerde.

Hızlı evrim, etrafımızdaki diğer türleri de içine alacak biçimde her an gerçekleşmektedir. İnsanlığın özellikle son yüzyıldaki aşırı kentleşmesi, avlanması, doğal yaşamı yok edip canlıların yaşam alanlarına müdahale etmesi gibi olgular tüm canlılar üzerindeki seçilim baskısını artırmakta ve bu da insan kaynaklı evrimi giderek hızlandırmakta.

Biyoloji alanında saygın bir bilimsel dergi olan Philosophical Transactions of the Royal Society B, evrim konusunu ele aldığı bir sayıda ilginç bulgulara değiniyor. McGill Üniversitesi’nden araştırmacılar son dönemlerde canlıları etkileyen olguları gözden geçirerek geleceğimiz üstüne olasılıkları yorumluyorlar. Konuya özgü bilgilerin derlendiği sayıda insanların diğer türlerin evrimleşmeleri üzerindeki etkileri tüm çıplaklığıyla irdeleniyor ve insan topluluklarının da bundan nasıl etkilenecekleri tartışılıyor. Birçok durumda evrimin, biyologların düşündüğünün aksine, birkaç yılda ya da on yıl gibi kısacık sürelerde gerçekleşmesi söz konusu olabiliyor!

Sayının editörlerinden ve McGill Üniversitesi Biyoloji bölümüyle Redpath Müzesi’nde görevli profesör Andrew Hendry: “Evrim, etrafımızda her an gerçekleşiyor ve çevremizi, sağlığımızı, her yönden tüm hayatımızın kalitesini etkiliyor.” şeklinde açıklıyor bu durumu.

İnsanlar işin içine girdiğinde belli bir tür üzerindeki seçilim baskısı çok güçlü hal alıp hızla evrimleşmeye yol açıyor.

Hızlı Evrimleşmeye Üç Örnek

İnsanların yol açtığı hızlı evrimleşme vakalarına göz atacak olursak ilk sıralarda şunlar göze çarpıyor:

Ticari balıkçılık: Balıkların avlanma baskısı büyüdükçe balıklar daha genç ve küçükken üremeye başlıyorlar. Bu da daha küçük boyutlara sahip nesillerin ortaya çıkmasına neden oluyor. Ağlarını denize atan balıkçılar bazı balık türlerinin artık küçüldükleri için ağlara gelmemesinden şikayet ediyorlar. Bu, tam anlamıyla insan kaynaklı bir evrimsel gelişmedir ve bunun son 10-20 yılda giderek hızlandığına dair ciddi bulgular var. En sonunda balıkçılığın veriminin büyük oranda düşmesine ve sürdürülebilirliğinin ortadan kalkmasına kadar varabilecek önemli gelişmeler gözlemleniyor.

İşgalci türler: Bir türün dünya üzerinde yeni bir yere taşınması (örneğin gemilerle) evrimin o tür açısından hızlanmasını teşvik eder ve yayılma hızlarına bağlı olarak yerli türler üzerindeki etkileri değişir. Hızlı yayılan işgalci

Babil’in asma bahçeleri ile günümüzün kentleri karşılaştırılırsa.

türler yerlileri de hızla yok eder. Ancak yerli türler de bu seçilim baskısına karşılık olarak hızlı evrim geçirerek işgalcilere yanıt verme yoluna gider ve işgalcinin yayılımını durdurmak, etkisini azaltmak için yarışmaya başlar.

 

Kentleşme: Şehirlerin aşırı gelişmesinin çevreye ve dolayısıyla çeşitli türlerde evrimleşmeyi tetiklemeye yönelik güçlü bir etkisi vardır. Örnek olarak bitkiler yaşamaları için elverişsiz beton binalar ve sokaklardaki çatlaklardan çimlenebilmek için tohumlarını fazla dağıtmadan yaşam mücadelesi verme yoluna gitmişler. Tohumlarını elverişsiz koşullarda saçarlarsa üreme şansları azalır. Ancak o koşullar altında elverişli bulduğu bir veya birkaç noktada tohumlarını değerlendirirse çoğalma şansı artar.

Hayvanlara gelirsek, özellikle sokak hayvanları, endüstriyel ve evsel atıklar içinde kimyasalların da olmasından ötürü bazı kimyasallara dirençli genlere sahip olanların yaşamda kalması sayesinde evrimsel adaptasyon göstermişlerdir.

Bakterilerin evrim hızını artıran etken: Yanlış antibiyotik kullanımı.

Bakteriler de elbette ilaç sanayisiyle birlikte gelişen antibiyotik teknolojisine ve yanlış antibiyotik kullanımlarına cevap olarak kendi dirençlerini aynı oranda artırmışlar. Süper bakteriler de bu şekilde ortaya çıkmıştır. Hızlı evrimleşmeye dair örnekleri daha da çoğaltabiliriz.

Olan Bitenleri Anlamak İçin Evrim

Yapılan araştırmalar, insanların doğada yarattığı bozulmaların tetiklediği evrimsel değişimlerin ve bu şekilde hızlanan evrimin, türlerdeki özellikleri, biyoçeşitliliği ve insanların da faydalandıkları su, gıda ve temiz hava gibi “ekosistem hizmetleri”ni hangi bakımlardan etkilediğini ve nasıl sonuçlar çıkacağını anlamamıza yardımcı oluyor.

Yeniden Hendry’e kulak verelim: “Evrim, türlerin ve ekosistemlerin çevresel değişikliklere verdikleri yanıtı temelinden değiştirir. Bu yüzden evrimleşme, biyoçeşitlilik ve ekosistem hizmetleri hakkındaki değerlendirmelerimizi yaparken esas alınacak önemli kavramlarımızdan bir tanesidir.”

Haber: Science Daily

Kaynak Makale: 17863/CAM.6418

A. Caner Sönmez

Matematiksel

Yazıyı Hazırlayan: Caner Sönmez

Yaşamı anlamlandırma yürüyüşündeki insanlardan birisiyim.
Bilim ve müzik bu yolda benim çok değerli eşlikçilerim.
Nazilli Anadolu Lisesi ve Muğla 75. Yıl Fen Lisesi’nin devamında Ankara Üniversitesi’nden yüksek lisans derecesiyle 2013’te mezun oldum. Tezimi Salmonella suşlarının genetik farklılıklarının belirlenmesi üzerine verdim. İyi düzey İngilizce, orta düzey Almanca, başlangıç düzeyinde Fransızca biliyorum. Aynı zamanda Anadolu Üniversitesi AÖF Sosyoloji öğrencisiyim.
Gitar ve piyano çalmaktayım. Tarihî, felsefî ve sanatsal konular okumaktan zevk alırım. Bilimsel gelişmeleri ve yayınları takip ederim. Doğa aşığıyım. Doğa gözlemlerinde zaman kavramım yiter gider. Mikro ya da makro düzey fark etmez…
Eğitimin ve toplumsal bilinçlenmenin yaşamsal önemine yürekten inanmışım. Küçük yaştayken geçirdiğim beyin ameliyatının etkisi midir bilmem; dünyada bir gün tüm beyinlerin birbirine bağlanması, dolayısıyla anlama kapasitelerimizin sonsuzluğa kavuşması hayalimdir. Bir de çocukların hepsinin birlikte gülmesi…
Son olarak: “Bilimsel bilgiyi küçük bir grubun tekeline bırakmak bir toplumun düşün gücünü zayıflatır, onu tinsel yoksulluğa sürükler.” sözü için Albert Einstein’a; “Gelmiş geçmiş tüm dikkat gerektiren uğraşlar içerisinde, sevmek uğraşı üzerinde gösterilen dikkat, en yaşamsal önemde olanıdır.” sözü için de Bertrand Russell’a sonsuz şükranla.

Bunlara da Göz Atın

Savunma

Her şey kusursuz bir şeklin insan eliyle kusurlu bir hale getirilmesinden sonra başlamıştı. “Kendi dünyamda …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

ga('send', 'pageview');