Evreni Anlamak, En Büyükten En Küçüğe – 9: Büyük Şişme

Sınırlarımızı bilmek için bu yazıda Planck duvarını biraz açalım.

Max Planck kuantum fiziğini başlatan sayılan Alman bilim insanı. 1918’de Nobel almıştır. Planck çok küçük şeyler için belli bir sınırın ötesine geçince kuantum etkiler artık gözardı edilemez der. Çok büyük ve enerjik olanalar için Einstein teorileri geçerlidir. Çok küçük ise Planck teorilerine bakmak gerekir. Planck sabiti ışık hızı gibi veya kütle çekimi sabiti gibi bir sabittir. Daha az bilinen ama onlar kadar önemli.

Kütlenin 21 mikrogram yani gramın yirmi milyonda birine Planck Kütlesi, metrenin milyarda birinin milyarda birinin milyonda birine Planck Uzunluğu ve saniyenin milyarda birinin milyarda birinin milyarda birinin milyarda birinin milyonda birine Planck Zamanı denir.

Öngörebildiğimiz en küçük karadelik mesela 1 Planck kütlesindedir. 1 Planck boyutlarında Ve bu karadelik 1 Planck zamanında buharlaşır.

Bize ulaşan en eski ışık 13,8 milyar yaşındadır. O da son saçılma yüzeyinden bize gelir. Bu son saçılma yüzeyinde evren yaklaşık 380.000 yıl yaşındaydı ve 3000 santigrat derece sıcaklıktaydı. Bundan sonra genişleyip soğumuştur. Bunlar bildiğimiz detaylar. Evrene ve mikrodalga arka plan ışımasına baktığımızda -270,42 derece olduğunu görürüz. Bunu da biliyoruz. Bilmediğimiz ise neden her yerde bu sıcaklıkta olduğudur.

Nereden bakarsanız bakın bu değerleri bulursunuz. Böyle olması için aslında bir nedenimiz yok. Hatta olmaması gerekir. Bunu açıklamak için de büyük şişme denilen bir teorimiz var.

Büyük patlamadan önce büyükşişme gerçekleştiyse ancak bu sıcaklıklar her yerde aynı olabilir. Madde ışık falan hiçbiri var olmadan önce kütle çekimi karşıtı bir şişm ealanı evreni ışık hızından daha hızlı şişirir. Bu Einstein’ın ışık hızına aykırı değildir burada uzay zamanın kendisi genişler bir sinyal vs değil. Bu alanın İnflaton denilen parçacıkları ise henüz keşfedilmedi.

Evren önce şişti sonra büyük patlama oldu. Ondan beri de evrenimiz genişliyor. İlk 8 milyar yıl normal genişledikten sonra birden hızlandı bu genişleme. Bu 1988’de kanıtlandı. Ve Riess ve Schmidt Nobel aldılar.  Kozmik şişme 10-36 saniye ile 10-32 saniye arasında gerçekleşti. Bu sürede de 1026 kat büyüdü.

Büyükşişme, büyük ile küçüğü buluşturma çabalarının bir sonucudur. Bunları birleştirerek açıklama potansiyeline sahiptir. Bu teorinin detaylarını da başka bir yazıda ele alacağız.

Y.Emir Emirmahmudoglu 

Matematiksel

 

Yazıyı Hazırlayan: Emir Emirmahmudoglu

Y.Emir Emirmahmudoglu
1973 K.Maraş doğumlu, İTÜ’de Matematik ve mühendislik okuduktan sonra, Ankara Üniversitesinde Hukuk okudu. Uzun yıllar Ankara ve İstanbul’da dershanelerde Matematik, Fizik ve Felsefe öğretmenliği yaptı. Amsterdam’da Vrije Universiteit’da Yapay Zeka eğitimi aldı ve halen yeniden burada Matematik öğretmenliği okuyor. Rotterdam’da yaşıyor. Halen evreni ve varoluş sorunlarımızı düşünmekten büyük zevk alıyor. Ve bu zevki çocuğu da dahil tüm çocuklara aşılamak istiyor.

Bunlara da Göz Atın

Entropi İlkesinin Kadim Düşmanı: Maxwell’in Cini

Makro evrenin ısı ve iş kavramlarıyla ilintili değişkenlerini inceleyen ve tüm mühendislik dallarında ayrıntısıyla okutulan, …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

ga('send', 'pageview');