Eşittir İşaretini Günümüze Kazandıran Bir İdealist Adam: Robert Recorde

Robert Recorde zamanından önce bu dünyaya gelen ve trajik bir sonla aramızdan ayrılan bilim insanlarından biri idi. 16. yüzyılda ekonomi, tıp, matematik, teoloji üzerine birçok çalışma yaptı. Ama onu günümüzde unutulmaz kılan, matematikte olmazsa olmaz eşit işaretini bize kazandırması oldu.

Recorde 1510’da Tenby, Galler’de dünyaya geldi. Zeki bir çocuktu, 14 yaşındayken Oxford Üniversitesi’ne gitti ve burayı 1531’de bitirerek, Oxford ve Cambridge üniversitelerinde matematik dersleri verdi. Ardından 1545’de Cambridge Üniversitesi’nden tıp doktoru unvanını aldıktan sonra VI.Edward ve I.Mary’nin özel hekimliğini üstlendi. 1549’da Bristol Darphanesi’nde denetçi oldu; 1551-1553 arasında İrlanda gümüş madenlerinde ve Dublin Darphanesi’nde çalıştı. Aslında bu işler onun karakterine ve inançlarına uygun değildi ama en önemli hatası William Herbert ile arasında yaşanan bir tartışma oldu. Karşılıklı açılan hakaret davalarında Recorde suçlu bulununca o zaman için çok büyük bir miktar olan 1000 pound gibi bir para ile cezalandırıldı. O bu parayı ödeyemezdi, ödemedi de. 1558’de Southwark’taki Kings Bench Cezaevi’ne gönderildi ve ölene kadar burada kaldı.

Üretken bir kişi olan Recorde, yazdığı ders kitaplarında astronomiyi, geometriyi ve aritmetiği İngilizce olarak açıkladı. Şu an için bu bize önemli bir durum gibi gözükmese de yaşadığı yıllarda bilim dili Latince idi doğal olarak bunları okuyabilen kişi sayısı da sınırlıydı. İşte bu nedenle kendisi İngiliz matematiğinin kurucusu olarak tanınır aynı zamanda. Kolay okunan bu ilk İngilizce matematik ve astronomi kitapları uzunca bir dönem İngiltere’de geçerliliğini sürdürdü ve İngiltere’nin bilimsel ilerleme süresine önemli katkıları oldu.

İlk kitabı olan The Ground of Artes, pratik hesap yöntemlerini, örneğin Arap rakamlarıyla işlem yapılmasını, kesir ve orantı hesaplarını, ticari aritmetik konularını içeriyordu. Ticaretin önem kazandığı dönemin İngiltere’sinde bu bilgiler çok önemli idi.

Recorde, ikinci kitabı olan The Castle of Knowledge’da astronomiyi konu aldı ve İngiliz okurlarına ilk kez Kopernik sistemini tanıttı. The Pathzvaie to Knowledge adlı yapıtı, Eukleides’in Elemanlar adlı kitabının kısaltılarak İngilizce’ye çevril­miş bir özeti, The Whetstone of Witte adlı son yapıtı ise, denklem çözümü, kök alma ve irrasyonel sayılar gibi konuların işlendiği bir cebir kitabıdır. Alman kaynaklarına dayanılarak yazıldığı anlaşılan bu kitapta Recorde ilk iki yüz sayfa içinde neredeyse iki yüz kez “is equal to” yani “eşittir” yazdıktan sonra daha fazla dayanamayıp  “=====” sembolünü tasarladı. Ayrıca bu kitapta  + ve – ilk kez İngilizce olarak yer aldı. 

Bunun ne önemi var gibi düşünmemek gerekli. 16. yüzyıla kadar bütün matematikçiler kendilerine has eşittir işaretleri kullanırlardı ve ortak bir gösterim biçimi olmaması birbirlerini anlamalarını zorlaştırmaktaydı. Recorde yapıtında:Eşittir sözcüğünü bıktırıcı bir biçimde tekrar tekrar kullanmaktansa genelde çalışırken yaptığım gibi paralel iki çizgi koyacağım, çünkü paralel iki çizgiden daha eşit bir şey olamaz diyerek bu karmaşayı ortadan kaldırdı. Bu arada görselde de göreceğiniz gibi o zamanlarda kullanılan eşittir işareti günümüzdekinden biraz daha uzundu.

Kavram hemen popüler hale gelmedi elbette sonuçta Latince dili 16. yüzyılda etkili idi ve “aequalis” kelimesi bu dilde eşitlik anlamında kullanılmaktaydı. İnsanlara bu kelimeyi yazmak zor geldiğinde “ae” ya da “oe” biçiminde kısaltıyorlardı. Ancak yeni eşittir işareti + ve – ile birlikte kullanıldığında, insanların boşa mürekkep harcamak yerine semboller ile matematiksel bir denklemi hızlıca ifade etmelerini sağladı ve bu nedenle kabul gördü. Eşittir işareti ilk olarak 1957’de FORTRAN I’de bir bilgisayar programlama dilinin parçası olarak kullanıldı.

Amacı aslında bilimi anlaşılır kılmak ve halka indirgemekti onun. Ancak yanlış işlerde çalıştı ve yanlış kişilerle tartıştı. Ve çok önemli bir olguyu unutmuştu, her zaman aristokrasi kazanırdı ve nitekim öyle oldu.

Bugün Tenby’de bulunan Aziz Mary Kilisesi’nde onun adına bir anıt ve hayatımız boyunca binlerce defa çizdiğimiz iki tane paralel çizgi kaldı ondan geriye bizlere.

Sibel Çağlar

Kaynaklar:

https://arstechnica.com/science/2017/07/how-the-equals-sign-changed-the-world/

http://www.bbc.co.uk/blogs/wales/entries/b0dddefc-e29d-3a86-b15a-5b32a31369bd

https://en.wikipedia.org/wiki/Equals_sign

https://www.theguardian.com/science/alexs-adventures-in-numberland/2014/may/21/notation-                                   history-mathematical-symbols-joseph-mazur

Matematiksel

Yazıyı Hazırlayan: Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi İngilizce Matematik Öğretmenliği, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim…

Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere…

Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim.

Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı.

Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bunlara da Göz Atın

Kaos ve Matematik

İnsanı tarih boyunca çok uğraştıran doğa olayları vardır. Hareket ve zaman bunların başında gelir. Ne yazık ki, evrendeki bütün …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

ga('send', 'pageview');