Borsacı Thales ile Tanıştınız mı?

Birçok matematikçinin hayranlık uyandıracak niteliklere sahip olduğuna inanıyorum. Thales de gökbilimci, filozof, matematikçi ve siyaset adamı, nitelikleri saymakla bitmeyecek bir deha olarak bu kişilerden biri elbette. Batı’da ilk filozoflardan olması sebebiyle felsefede, bilimde öncü sayılan Thales Mısır matematik okulunun ilk öğrencisi  ve de milattan önce yaşayan yedi büyük bilginden en eski ve en ünlülerinden biridir. Doğa felsefesinin de kurucusu olan Thales’ in birçok alanda çalışmaları ve özgün düşünceleri olmuş.

Diğer yandan kendisini asıl olarak matematik yönüyle tanısak da bilgin şahsiyet borsaya da el atmış. Thales’ in borsacı yönü pek bilinmediğinden bu alanda ne gibi bir faaliyet içinde bulunduğundan bahsedeceğiz yazımızda. Belki o dönemde borsa gibi bir alan içinde değildi Thales’ in yaptığı bazı iş faaliyetleri ancak günümüzde finans matematiğinde, borsada çok fazla önem taşıyan, kompleks bir konu olan risk yönetimi ve türev ürünler için başlangıç niteliğinde olmuştur. Öncelikle Thales’ in borsa zekasını ortaya koyan vadeli işlem çalışmalarını basit ve kısaca tanımaya çalışalım:

Para piyasaları fon sahibi olan kişiler ve fon gereksinimi duyan tarafları bir araya getirme amacı ile kurulmuştur. Bu piyasalardaki temel oyuncular, hane halkı, kamu, özel sektör ve uluslararası yatırımcılardır. Piyasalar, işlem türüne göre spot piyasalar (ödeme ürün teslimatı sırasında gerçekleştirilir, örneğin hisse senedi) ve vadeli ürünler piyasası (ya da türev piyasalar) olarak ele alınır.

Vadeli işlemler ve türev piyasalarında ise ödeme ve teslimat genellikle ileri bir tarihte, şartlara bağlı olarak yapılır. Spot piyasa ürünleri bazlı geliştirilen finansal ürünlere türev ürünler adı verilir. Türev ürünlerin türetildiği finansal ürünlere dayanak varlık (underlying asset) adı verilmektedir.

Türev ürünler, organize piyasalarda (exchange traded) ve tezgah üzeri (over the counter) piyasalar olarak bilinen iki ayrı piyasa türünde işlem görebilir.

Organize piyasalar, hukuki düzenlemelerin olduğu ve standart türev ürünlerin alınıp satıldığı piyasalardır. BİST (Borsa İstanbul) altında çalışan VİOP (Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasası) gibi piyasalar organize piyasalara örnek olarak gösterilebilir. Bu piyasaların dışında gerçekleşen tüm diğer işlemler aslında tezgah üstü piyasalarda gerçekleşmektedir.

BORSACI THALES

Türev ürünlerin gelişiminin oldukça eski bir tarihçesi vardır. Eski Yunan’da milattan önceki dönemde ilk vadeli işlemin ünlü Matematikçi Thales (MÖ 624-546) tarafından kullanıldığı söylenir. Thales’in şu an , zeytin fiyatları üzerine yaptığı başarılı tahminler ve bu ürün üzerine vadeli işlemler yaptığı rivayet edilmektedir. Elbette bu başarılı tahminleri gözlem yeteneği ile yapmıştır. İş hayatıyla kendisine iyi bir yaşam düzeyi sağlayabilecek kadar ilgilenmiş görünmektedir. Hatta hakkında Aristo şöyle anlatır:

“Hala kış olmasına rağmen Thales, Astronomi’deki yeteneklerini kullanarak, o yılın zeytin hasatının çok olacağını öngörmüş. Millet ve Kinos’da zeytin ezicilerini çok ucuza kiralamış. Hasat mevsimi geldiğinde birçok zeytin üreticisinin bu ezicilere ihtiyacı doğduğundan Thales, daha yüksek bir fiyata bunları geri kiralamış ve hatırı sayılır miktarda para kazanmış. Bu durum karşısında halk, felsefecilerin eğer isterlerse çok kolay zengin olabileceklerine kanaat getirmiş.”

Thales gördüğünüz üzere bugün dünyada işlem hacmi çok yüksek risk yönetimi ve türev ürünler alanındaki kaşiflerden sayılabilir. ‘Hiçbir şey düşünceden daha etkili değildir çünkü o bütün evreni dolaşır; hiçbir şey zorunluluktan daha güçlü değildir, çünkü her şey ona teslim olur.’ diyen matematikçiye ileri görüşlülüğünden dolayı tekrar bir hayranlık duyduğumu dile getirmek isterim.

Meraklısına dipnotlar:

ABD ve Batı Avrupa’da firmaların %85’den fazlası kur ve faiz riskine karşı türevlerle korunuyor, %55’den
fazlası ise mal fiyatı riskine karşı korunuyor. 
 Türkiye’de BIST100 (Borsa İstanbul’daki 100 pay) firmalarından  %30 kadarı düzenli olarak türevlerle korunma sağlıyor. Bu firmaların hemen hepsi korunmayı bankalar yoluyla
veya yurtdışı borsalar yoluyla uyguluyorlar
 .

Finans teorisinde, yatırımcıların daha yüksek risk üstlenerek beklenen getirilerini arttırabileceği bilinen bir
gerçekliktir (Modigliani ve Modigliani,1997). Dolayısıyla, performans karşılaştırması yapılırken belli bir getiriyi elde etmek için ne kadar riske katlanıldığının bilinmesi önemlidir. Bu bilgiye bakarak Thales’in henüz o zamanlarda, astronomi bilgisiyle sentezlenmiş borsa dehasını anlamak mümkündür.

Kaynaklar

Yatırım Fonu Karakteristiklerinin Getiri Üzerindeki Etkisi- Prof. Dr. Hakan Sarıtaş/Pamukkale Üniversitesi

Türev Araçlar, Piyasalar ve Risk Yönetimi- Prof. Dr. Burak Saltoğlu/ Boğaziçi Üniversitesi (Lisanslama Sınavları Çalışma Kitapları)

Matematiksel

 

Yazıyı Hazırlayan: Ceren Demir

Kendini, insanları, dünyayı tanıma ve anlama çabasında, belki de kaosta olan , filmin oyuncularından, dünya üzerindeki küçücük noktalardan biriyim. Pamukkale Üniversitesi ve AGH University of Science and Technology’ de Uluslararası Ticaret ve Finans alanında kendimi eğitmeye çalışıyorum . Voleybol sporunda antrenör yardımcılığı yaptım ve lisanslı oynadım. Spora ve sanata düşkünüm. Resim yapmayı çok seviyorum. Klasik müziğe, doğaya, doğa sporlarına, felsefeye, psikolojiye, kitaplara ilgi duyuyorum. Okumayı, yazmayı, öğrenmeye çabalamayı çok seviyorum. Sanıyorum 7. günlüğüme başlayacağım. Satranç ve Rusça’ya merak saldım. Bahsettiğim tüm ‘bencil’ bilgilerimi önemsiz sayıyorum. Sadece denizdeki kum tanelerinden biri olduğumun farkındayım. Ancak okyanusları merak etmekten vazgeçemiyorum.

Bunlara da Göz Atın

Bazı Sayı Problemleri

Problemler insanların, günlük hayatın içinde karşılarına çıkan sorunları çözmesi için, bir düşünce biçimi geliştirmeleri nedeniyle, …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

ga('send', 'pageview');