Başka Boyutları Keşfetmek

Fiziksel uzayın üç-boyutlu olduğu binlerce yıldır kabul ediliyordu. Fiziksel uzayda x-ekseninde hareket ederseniz bu sayfanın dışına doğru çıkabilir, y-ek­seninde yatay veya z-ekseninde dikey hareket edebilirsiniz. Kısacası en, boy ve yükseklik kavramları ile tanımladığımız üç boyutlu bir dünyada yaşıyoruz.

Tüm katı cisimler bu üç boyuta sahiptir. Okulda genelde iki-boyutlu düzlem geometrisini öğrendik­ten sonra üç-boyutlu cisimleri inceleyip bırakırız. Oysaki matematikçiler 19. yüzyılın başlarında dört-boyutlu ve hatta daha yüksek, ıı-boyutlu matematik üzerine kafa yormaya başladılar.

Einstein ortaya çıkınca dört-boyutlu uzay fikri daha ciddi bir hal aldı. Einstein’ın modelindeki dördüncü boyut zamandı; bu da dört-boyutlu bir geometriyi daha kabul edilebilir ve anlaşılabilir hale getiriyordu.

Günümüzde dört-boyutlu Einsteincı dünya fikri sıradanlaştı. Fiziksel gerçekliğin daha güncel bir modeli ise “sicimler” yani titreşen atomaltı parçacıklar üzerine kuruldu. Sicim kuramı dört-boyutlu uzay-zaman sü­rekliliğini alıp yerine daha yüksek boyutlu bir türevini koyar. Sicim kuramına uyan söz konusu uzay-zaman sürekliliğinin varsayımlara bağlı olarak 10, 11 veya 26 boyutlu olması gerekir.

Şu an için akla en yatkın varsayım, evrenimizin 11-bo­yutlu olduğu.

İşler iyice karıştı anlayacağınız. Biz daha küçük boyutlara geri dönelim en iyisi…

Dört boyutun nasıl mümkün olabileceğini açıklamanın zekice bir yolu, iki bo­yuta geri dönmektir. 1884’te lngiliz okul müdürü ve dinbilimci Edwin Abbott yazdığı bir öyküsünde böyle bir dünya kurguladı ve adına Flatland “Düz ülke” adını verdi. Düz ülke’deki insanlar iki-boyutta yaşıyordu. Üçüncü boyutu göremedikleri için üçgenleri, kareleri veya daireleri göremiyorlardı.

Onun bu iki boyutlu dünyasında yaşamın nasıl olacağını anlamamız kafa karıştıran 4, 5 ve daha fazla boyutu anlamamıza yardımcı olabilir. Bu videoda bunu anlatmaya çalışmakta…

Not: Otomatik başlamaz ise seçeneklerden Türkçe altyazıyı seçebilirsiniz…

Matematiksel

Yazıyı Hazırlayan: Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim…

Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere…

Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim.

Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı.

Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bunlara da Göz Atın

Hikaye Anlatıcılığının Geometrisi

İnsan beyni farklı geometrik şekillere farklı soyut anlamlar yükler. Bir dairenin zihinde uyandırdığı etki, bir …

Bir Yorum

  1. Günümüzde zaman hariç 4. boyut kullanılmaktadır.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

ga('send', 'pageview');