Adını Matematik Tarihine Altın Harflerle Yazdıran Bir Kadın: Emmy Noether

Emmy Noether, adını matematik ve bilim tarihine altın harflerle yazdırmış ama pek azımız tarafından bilinen Alman kökenli, kadın matematikçi. Gelin onu kısaca tanıyalım…maxresdefault

Yahudi bir aileden gelen Amalie Emmy Noether, Max ve İda Noether’lerin ilk çocuğu olarak Almanya’da Bavyera’nın Erlangen kentinde 23 Mart 1882 günü doğmuştur. Baba Max (1844 – 1921), çok ünlü bir cebirsel geometri profesörüydü. 1874 yıllarında Heidelberg ve 1875 ile 1921 yılları arasında da Erlangen Üniversitelerinde dersler verdi. Cebirsel fonksiyonların gelişmesinde büyük payı oldu. Çeşitli kavramlara, özellikle cebirsel geometrideki birçok teoreme onun adı verildi. Bu nedenle kızı Emmy matematiğe babası Max’la başladı. Kısa bir sürede çok iyi ve sağlam bir matematik kültürü kazandı. weyl14

Yirminci yüzyılın başlarında, eskiden olduğu gibi kadınların üniversitelerde okumalarına iyi gözle bakılmıyordu. Bir kadının üniversiteye devam etmesi ve orada okuması oldukça yadırganan bir olaydı. Ondokuzuncu yüzyıldan beri bu önyargı devam ediyordu. Tüm bu engellemelere, zorluklara ve üniversite çevresinin önyargılarına karşın, zeki Noether üniversiteyi bitirdi. 1907 yılında da matematikte ünlü bir çalışmayla doktorasını tamamladı.

Noether’ü en çok beğenen ve çalışmalarını taktir eden matematikçilerden binsi de Hilbert’ti. Ona üniversitelerde iş bulmak için çalışıyordu. Hilbert’in tüm uğraşılarına karşın Emmy’ye üniversitelerde profesör olarak bir iş bulamadı ve iş verilmedi. Zamanın üniversiteleri bayanlara karşı oldukça tutucuydu. Hilbert, Noether’ne iş verilmesi için çok uğraştı. Yine zamanın yöneticileri 1922 yılında Emmy’nin Götingen’de ücretsiz ders vermesi koşuluyla şeref profesörlüğü vermeye razı oldular ve Götingen’e şeref profesörü olarak atadılar. Bu da Emmy için fazla bir iyilik değildi.emmy-noether

 

Noether için felaketler bununla da bitmedi. 1930 yılından sonra Almanya’da büyük ölçüde Yahudi katliamları, sürgünleri ve kampları yapılıyordu. Doğuştan Yahudi olan Emmy Noether’nün başına daha çok felaketler gelecekti. Noether ve Yahudi arkadaşları 1933 yılında Götingen Üniversitesinden atıldılar. Bu, Emmy ve arkadaşları için bir yıkım oldu. Bu sırada Amerika Birleşik Devletleri Emmy’yi büyük bir memnuniyetle ülkesine davet etti ve bundan çok sevinç duyacaklarını bildirdiler. Noether, 1933 yılında Amerika’ya gitti. Yaşamının son iki yılını Bryn Mawr College’inde ve Princeton Üniversitesinde dersler vererek geçirdi. Daha çok çalışmalar yapabilecek bir yaştayken, 1935 yılında Amerika’da öldü.

Matematikte çok sayıda çalışması olan Emmy Noether’nün cebire kazandırdığı ve kendi adıyla anılan Noetherian halkaları, 1920 ile 1930 yılları arasında gerçekleştirilmiştir. Fakat, Emmy’nin bu halkalarının değeri bu yıllarda pek anlaşılamamış veya bugünkü gibi değeri bilinememiştir. Cebirde uzman bir matematikçi olan Emmy’nin topolojinin gelişmesinde de derin izleri vardır.

Rus topolojist Pavel Alexandrov, Emmy Noether’i gelmiş geçmiş en iyi kadın matematikçi olarak tanımlamıştır.

Matematiksel

 

Yazıyı Hazırlayan: Sibel Çağlar

Kadıköy Anadolu Lisesi, Marmara Üniversitesi İngilizce Matematik Öğretmenliği, ardından uzun süre özel sektörde matematik öğretmenliği, eğitim koordinatörlüğü diye uzar gider özgeçmişim… Önemli olan katedilen değil, biriktirdiklerimiz ve aktarabildiklerimizdir bizden sonra gelenlere... Eğitim sisteminin içinde bulunduğu çıkmazı yıllarca iliklerimde hissettikten sonra, peki ama ne yapabilirim düşüncesiyle bu web sitesini kurmaya karar verdim. Amacım bilime ilgiyi arttırmak, bilimin özellikle matematiğin zihin açıcı yönünü açığa koymaktı. Yolumuz daha uzun ve zorlu ancak en azından deniyoruz.

Bunlara da Göz Atın

Matematikçi Bir Kuşak: Bernoulli Ailesi

Matematik tarihine yön veren insanlardan oluşan üç kuşak matematikçi bir aileyi inceleyelim bu yazımızda. Bernoulli …

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir